اسلام فراتر از زمان‌ صفحه 128

آيات انفسي همچون آفرينش دستگاههاي مختلف جسم انسان و نظامي كه بر ساختمان حيرت انگيز مغز و حركات منظم قلب و عروق و بافتها و استخوانها: و انعقاد نطفه و پرورش جنين در رحم مادران: و از آن بالاتر اسرار و شگفتي هاي روح انسان مي‌باشد: كه هر گوشه‌اي از آن كتابي است از معرفت پروردگار و خالق جهان.

درست است كه اين آيات قبلا به اندازه كافي از سوي پروردگار ارائه شده: اما با توجه به جمله سنريهم كه فعل مضارع و دليل بر استمرار است: اين ارائه به طور مستمر ادامه دارد: و اگر انسان صدها هزار سال نيز عمر كند هر زمان كشف تازه و ارائه جديدي از آيات الهي خواهد داشت: چرا كه اسرار اين جهان پايان پذير نيست! تمام كتابهاي علوم طبيعي و انسان شناسي در تمام ابعادش (علم تشريح:

فيزيولوژي: روان شناسي: روانكاوي) و علوم مربوط به شناخت گياهان و حيوانات و مواد آلي طبيعت: و هيئت: و غير آن: در حقيقت همه كتب توحيد و معرفة اللّه هستند: چرا كه عموما پرده از روي اسرار شگفت‌انگيزي بر مي‌دارند كه بيانگر علم و حكمت و قدرت بي پايان آفريننده اصلي اين جهان است.

گاه يكي از اين علوم: بلكه يك رشته از ده‌ها رشته از يكي از اين علوم:

تمام عمر يك دانشمند را به خود اختصاص مي‌دهد: و در پايان مي‌گويد: افسوس كه هنوز از اين رشته چيزي نمي‌دانم: و آنچه تا به حال دانسته‌ام مرا به عمق نادانيم رهنمون گرديده! و در پايان اين آيه اين بيان لطيف و جالب را با جمله زيبا و پر معناي ديگري تكميل كرده: مي افزايد: آيا براي آنها كافي نيست كه خداوند شاهد و گواه بر هر چيز است (أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّك أَنَّهُ عَلي كلِّ شَيْ‌ءٍ شهِيدٌ

چه شهادتي از اين برتر و بالاتر كه با خط تكوين قدرت خود را بر پيشاني همه موجودات نوشته است: بر صفحه برگهاي درختان: در لابلاي گلبرگها: در ميان طبقات اسرار آميز مغز: و بر روي پرده‌هاي ظريف چشم: بر صفحه آسمان و بر قلب زمين: و خلاصه بر همه چيز نشانه‌هاي توحيد خود را نوشته و گواهي تكويني داده است. آنچه در بالا گفته شد يكي از دو تفسيرمعروف و مشهور اين آيه است كه بر طبق اين تفسيرگفتگوي آيه تمام پيرامون مسأله توحيد و ظهور آيات حق در آفاق و انفس است. اما تفسيرديگر ناظر به اعجاز قرآن است كه مسلمان ها در مكه به هنگام