اسلام فراتر از زمان‌ صفحه 38

آينده وارد مسجد الحرام در نهايت امنيت خواهيد شد، و به انجام مناسك عمره مي‌پردازيد شاهد گويائي است بر اين كه اين سوره و محتواي آن بعد از حديبيه و قبل از فتح مكه بوده است.

در روايات متعددي صلح حديبيه به عنوان فتح مبين معرفي شده است از جمله: در تفسيرجامع الجوامع آمده است: هنگامي كه پيامبر از حديبيه باز مي‌گشت (و سوره فتح نازل شد) يكي از اصحاب عرض كرد: ما هذا الفتح لقد صددنا عن البيت و صُدَّ هَديُنا: اين چه فتحي است كه ما را از زيارت خانه خدا باز داشتند و جلوي قرباني ما را گرفتند؟! پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: بئس الكلام هذا، بل هو اعظم الفتوح، قد رضي المشركون ان يدفعوكم عن بلادهم بالراع، و يسئلوكم القضية، و رغبوا اليكم في الامان و قد راوا منكم ما كرهوا!: بد سخني گفتي، بلكه اين بزرگترين پيروزي ما بود كه مشركان راضي شدند بدون بر خورد خشونت آميز شما را از سرزمين خود دور كنند، و به شما پيشنهاد صلح دهند، و با آن همه ناراحتي كه قبلا ديده اند تمايل به ترك تعرض نشان دادند. صلح حديبيه در كوتاه مدت سبب فتح خيبر (در سال هفتم‌هجرت) و فراتر از آن سبب فتح مكه، و نيز پيروزي اسلام در تمام صحنه جهان از نظر نفوذ در قلوب مردم بود. «1»

12- بشارت بر غنائم زياد

در آيه بعد بشارت بيشتري به مسلمانان داده: مي‌گويد: خداوند به شما غنائم و فتوحات ديگري وعده داده است كه هرگز توانائي بر آن نداشته و نداريد ولي خداوند قدرتش بر آن احاطه دارد: و او بر هر چيز توانا است وَ أُخْري لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيها قَدْ أَحاط اللَّهُ بِها وَ كانَ اللَّهُ عَلي كلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيراً (21) «2» در اين كه اين وعده اشاره به كدام غنيمت و كدام پيروزيها است؟ در ميان مفسران گفتگو است.

بعضي اشاره به فتح مكه و غنائم حنين مي‌دانند: و بعضي به فتوحات و غنائمي كه بعد از پيغمبر صلي الله عليه و آله نصيب امت اسلامي شد (مانند فتح ايران و روم و مصر).