زندان و تبعید در اسلام صفحه 133

آیا ابتدای مدت تبعید از آغاز سفر محسوب می‌شود، چنان‌که از روایات برمی‌آید و یکی از معاصران ما به آن متمایل شده است «1» و رملی هم [از اهل سنت] با آن موافق است، یا این‌که ابتدای مدت تبعید از زمانی محاسبه می‌شود که تبعیدی به تبعیدگاه می‌رسد، چنان‌که از دیگر روایات برمی‌آید و ظاهر کلام شافعی‌ها است؟ «2»

روایات درباره مدت زمان تبعید محارب مطلق است، ولی در روایت مدائنی آمده است: امام رضا علیه السّلام فرمود: مدت زمان تبعید محارب، به نسبت جنایتی است که مرتکب شده است. راوی می‌گوید: از آن حضرت راجع به آیۀ (إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ … ) سؤال شد که چه کاری اگر انجام دهد، مستوجب یکی از این چهار عقوبت می‌شود؟ فرمود: وقتی با خدا و رسولش محاربه کند و در زمین برای فساد تلاش کند، و مرتکب قتل شود، در مقابل کشته می‌شود و اگر هم قتل کند و هم مال بگیرد، کشته و بر دار کشیده می‌شود و اگر مال گرفت و قتل انجام نداد یک دست و یک پایش (برعکس) بریده می‌شود و اگر سلاح کشید و با خدا و رسولش جنگید و سعی داشت در زمین فساد کند ولی هنوز نه قتلی انجام داده و نه مالی گرفته، از آن سرزمین تبعید می‌شود. «3»

در روایت دیگر از مدائنی آمده است: امام صادق علیه السّلام است که

______________________________
(1)- حدود الشریعة، ج 4، ص 428.
(2)- اسنی المطالب، ج 4، ص 129؛ مغنی المحتاج، ج 4، ص 148.
(3)- الکافی، ج 7، ص 246.