گلستان سخنوران - جلد دوم صفحه 465

می نمود به آیه أَ فَرَأَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّی وَ مَناهَ الثَّالِثَهَ الْأُخْری ؛ رسید، شیطان بر دهان پیامبر گذاشت تا بگوید: تِلکَ الغَرانیقُ العُلی مِنها الشَّفاعَه تُرتَجی؛ یعنی: «آن بت ها خوبرویان والا مقامی هستند که به ایشان امید شفاعت است.»(1) و در ذَمِّ حضرت علی علیه السلام تا آنجا خبرهای دروغ نقل کردند و روایت های دروغ به نام پیامبر در میان مسلمانان پخش کردند که معاویه توانست لعن حضرتش را جزو واجبات خطبه نماز جمعه مسلمانان قرار دهد!

از طرف دیگر توانست مسلمانان را معتقد کند که دین داری در اطاعت از خلفاست و بس. و از اینجا بود که معاویه و خلفای بعد از او هر چه دستور می دادند، مسلمانان اطاعت می کردند. و به همین دلیل نیز توانست برای یزید متجاهر به فسق و شراب خواری از مسلمانان بیعت ولایت عهدی بگیرد.

خلاصه، جامعه اسلامی در آن روز چنان شده بود که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قبلًا از آن خبر داده و فرموده بود: «سَیَأتی عَلی امَّتی زَمانٌ لا یَبقی مِنَ القُرآنِ الّا رَسمُهُ وُ مِنَ الاسلامِ الا اسمُهُ ...» یعنی: «زمانی بر امت من پیش آید که از اسلام جز نام و از قرآن جز نقش کلمات بر صفحه کاغذ چیزی باقی نماند.»(2)

آری، جامعه اسلامی و مردم مسلمان در چنین شرایطی بودند که معاویه در سال شصتم هجری از دنیا رفت و یزیدبن معاویه» جایگزین او گردید.

مسأله اطاعت از خلیفه

بنا بر آنچه گذشت، معاویه مسلمانان را چنان تربیت کرده بود که دین اسلام را در اطاعت از خلیفه وقت می دانستند و عمده مشکلات از اینجا بود. نکته دیگر این که تا قبل از معاویه، مرکز حکومت اسلامی مدینه بود و مسلمانانِ کشورهای اسلامی

1- رجوع شود به کتاب نقش ائمه در احیاء دین، جزء 4، ص 376.

2- نقش ائمه در احیاء دین، ج 1، ص 60، به نقل از صدوق: ثواب الاعمال، ص 309، حدیث 4، و بحار الانوار، ج 52 ص 190