گلستان سخنوران - جلد دوم صفحه 563

پروردگارت را هر صبح و شام به یاد آور. 26- و در شبانگاه برای او سجده کن، و مقداری طولانی از شب، او را تسبیح گوی.

آیات سوره انسان از آغاز تاکنون در باره خلقت انسان و سپس معاد و رستاخیز او سخن می گفت، در آیات مورد بحث روی سخن را به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم کرده، دستورات مؤکدی برای هدایت انسانها و صبر و مقاومت در این راه به او می دهد، در واقع این آیات راه وصول به آنهمه نعمتهای بی مانند را نشان داده است که تنها از طریق تمسک به قرآن و پیروی از رهبری چون پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و الهام گرفتن از دستورات او امکان پذیر است.

نخست می فرماید: مسلما ما قرآن را بر تو نازل کردیم (إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِیلًا).

بعضی از مفسران تنزیلا را که به صورت مفعول مطلق در این آیه آمده اشاره به نزول تدریجی قرآن دانسته اند که اثر تربیتی آن روشن است، و بعضی اشاره به عظمت مقام این کتاب آسمانی و تاکیدی بر نزول قرآن از ناحیه خداوند، مخصوصا با توجه به تاکیدات دیگر که در آیه آمده (تاکید به وسیله انّ و نحن و جمله اسمیه) می دانند و در حقیقت پاسخی است به کسانی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را به کهانت و سحر و افترا بر خداوند متهم می کردند.

سپس پنج دستور مهم به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می دهد که

1- دعوت به صبر و استقامت است، می فرماید: اکنون که چنین است در طریق تبلیغ و اجرای احکام پروردگارت صابر و شکیبا باش (فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ ) از مشکلات و موانع راه و کثرت دشمنان و سرسختی آنها ترس و هراسی به خود راه مده، و همچنان به پیش حرکت کن.

قابل توجه اینکه: دستور به استقامت را (با توجه به فاء تفریع در فَاصْبِرْ) فرع بر نزول قرآن از سوی خدا می گیرد، یعنی چون پشتیبان تو خدا است قطعا در این راه استقامت کن، و تعبیر به ربّ اشاره لطیف دیگری به همین معنی است.