گلستان سخنوران - جلد دوم صفحه 671

معنی نیست که موجودات را بیافریند و کنار رود، بلکه لحظه به لحظه فیض وجود از ناحیه او بر همه موجودات عالم هستی افاضه می شود، و چنین خالقیتی از ربوبیت جدا نخواهد بود.

بدیهی است تنها چنین کسی شایسته پرستش و الوهیت است بنا بر این جمله خالِقُ کُلِّ شَیْ ءٍ به منزله دلیل برای ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ می باشد و لا إِلهَ إِلَّا هُوَ بمنزله نتیجه آن (دقت کنید).

و در پایان آیه می افزاید: با این حال چگونه از راه حق منحرف می شوید؟ (فَأَنَّی تُؤْفَکُونَ).

و چرا از پرستش خداوند یگانه یکتا به سوی بتها روی می آورید؟! توجه داشته باشید که تؤفکون به صورت صیغه مجهول است، یعنی شما را از مسیر حق منحرف می سازند، گوئی بت پرستان چنان بی اراده اند که در این مسیر از خود اختیاری ندارند.

در آخرین آیه مورد بحث به عنوان توضیح و تاکید مطالب گذشته می فرماید:

کسانی که آیات خدا را انکار می کردند اینگونه از طریق حق بازگردانده می شوند (کَذلِکَ یُؤْفَکُ الَّذِینَ کانُوا بِآیاتِ اللَّهِ یَجْحَدُونَ).

یجحدون از ماده جحد در اصل به معنی انکار کردن چیزی است که در دل وجود دارد، یعنی انسان معتقد به چیزی باشد در عین حال آن را نفی کند، و یا معتقد به نفی آن باشد ولی با زبان آن را اثبات کند، به افراد بخیل و کم خیر که غالبا اظهار فقر می کنند جحد گفته می شود و ارض جحده به معنی زمین کم گیاه است.

بعضی دیگر از ارباب لغت جحد و جحود را نیز چنین تفسیر کرده اند: الجحود الانکار مع العلم: جحود به معنی انکار توأم با علم است.

بنا بر این در مفهوم جحد همیشه یکنوع لجاجت یا عناد در برابر حق نهفته است بدیهی است کسی که با چنین صفتی با حقایق برخورد کند سرنوشتی جز انحراف از طریق حق نخواهد داشت، چرا که تا انسان حقجو و حق طلب و تسلیم در مقابل