گلستان سخنوران - جلد دوم صفحه 69

می کوشند و ارباب حاجت را با گفتار نیکو و احیانا راهنمائیهای لازم بهره مند کرده، و هرگز اسرار آنها را فاش نمی سازند، از بخشش افراد خود خواه و کوته نظری که در برابر کمک مختصری هزار گونه زخم زبان به افراد آبرومند می زنند و شخصیت آنها را در هم می شکنند، برتر و بالاتر می شمرد.

در حقیقت اینگونه اشخاص، بیش از اندازه که نفع می رسانند ضرر می زنند و اگر سرمایه ای می دهند سرمایه هائی را نیز بر باد می دهند.

از آنچه تشریح کردیم، روشن می شود که قول معروف معنی وسیعی دارد و هر گونه سخن نیک، دلداری و دلجوئی و راهنمائی را شامل می شود.

مَغْفِرَهٌ به معنی عفو و گذشت در برابر خشونت ارباب حاجت است.

آنها که بر اثر هجوم گرفتاریها پیمانه صبرشان لبریز شده و گاهی بدون هیچگونه تمایل درونی سخنان خشونت آمیزی بر زبان جاری می سازند.

این افراد در واقع از اجتماع ظالمی که حق آنها را نداده به این وسیله می خواهند انتقام بگیرند و کمترین جبرانی که اجتماع و افراد متمکن در برابر محرومیت آنان می توانند بکنند همین است که سخنان آنها را که جرقه های آتش درون آنان است با تحمل بشنوند و با ملایمت خاموش سازند.

بدیهی است که تحمل خشونت آنها و گذشت از برخوردهای زننده آنان از عقده هایشان می کاهد از این رو اهمیت این دستور اسلامی روشن تر می گردد.

در تفسیر مجمع البیان از پیغمبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که فرمود: اذا سئل السائل فلا تقطعوا علیه مسألته حتی یفرغ منها ثم ردّوا علیه

بِوِقارٍ وَ لینٍ امّا بذلٌ یسیرٌ او ردٌّ جمیلٌ فانّه قد یأتیکم من لیس بانْسٍ و لا جان ینظرون کیف صنیعکم فیما خوّلکم الله تعالی.

در این حدیث پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گوشه ای از آداب انفاق را روشن ساخته می فرماید:

هنگامی که حاجتمندی از شما چیزی بخواهد گفتار او را قطع نکنید تا تمام مقصود خویش را شرح دهد، سپس با وقار و ادب و ملایمت به او پاسخ بگویید، یا چیزی