تفسیر مقدماتی قرآن کریم صفحه 139

2. رزق: به معنای آنچه انسان از آن بهره مند می شود، (1) که گاهی غذای مادّی و گاهی غذای روحی (مثل معنویت و علم) است؛

3. تجارت: دخالت کردن در اموال برای به دست آوردن سود است؛ اما «بیع» به معنای دادن جنس و گرفتن بهای آن می باشد و «شراء» به معنای دادن بها و گرفتن جنس است؛ البته گاهی به جای یکدیگر نیز به کار می رود. (2)

نکته ها و اشاره ها

1. در این آیه مردم را سرزنش می کند که چرا برای تجارت و سرگرمی، نماز جمعه پیامبر صلی الله علیه و آله را رها کردید و به طرف بازار رفتید؛

هر چند این آیه در مورد رسول خدا صلی الله علیه و آله و نمازگزاران جمعه ایشان نازل شده است، مفهوم آیه همه موارد مشابه را دربر می گیرد؛

2. مقصود از تجارت، همان کاروانی است که از شام به مدینه آمده بود و منظور از «لهْو»، صدای طبل و آلات موسیقی است که برای اعلام ورود کاروان می نواختند و وسیله ای برای سرگرمی مردم و تبلیغ کالا نیز به شمار می آمد؛ همان گونه که در تبیلغات تجاری عصر ما از موسیقی استفاده می شود؛ البته مانعی ندارد که لهو، موارد دیگر سرگرمی را شامل شود که همزمان با برگزاری نماز جمعه، مانع حضور آنان می شود؛

3. از این آیه استفاده می شود که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نماز جمعه را به صورت ایستاده می خواند؛ همان طور که خطیبان نماز جمعه در عصر ما، این سنّت را ادامه می دهند؛

4. آیات پیشین و سرزنش ترک کنندگان نماز جمعه در این آیه، نشان دهنده اهمّیّت نماز جمعه است. در حدیثی از امام باقر علیه السلام حکایت شده که هر کس سه هفته بدون دلیل آن را ترک کند، منافق است؛ (3) و نیز از پیامبر علیه السلام حکایت شده که شخصی

1- (1) . مادّه رزق
2- (2) . مفردات، مادّه بیع و تجارت
3- (3) . وسائل الشیعه، ج5، ص4. البته روشن است که مقصود این گونه احادیث نفاق عملی است،نه عقیدتی؛ آن هم در صورتی که نماز جمعه واجب عینی باشد، نه اختیاری