رسانه و هنر اسلامی صفحه 146

معنای تصویر بخشی توهم ها، خواسته ها و فرافکنی امیال سرکوب شده هنرمند است که از ضمیر ناخودآگاه او می تراود. به همین دلیل، از دیدگاه آنان، من، یک من فرودین است، نه یک من برتر.

از دیدگاه اندیشمندان سنت گرا، الهام و مکاشفه نزد سوررئالیست ها به معنای تجلی غیر ارادی حالات و تصاویر دنیای موهوم درون است که هذیان های ذهن و روان نام گرفته است و مبهم، آشفته و مغشوش به نظر می رسد. در عرفان و هنر عرفانی، روح انسان بر اثر تمرکز و مراقبه، توهم ها و آشفتگی های خود را از دست می دهد و به آرامش و طمأنینه می رسد و الهام و مکاشفات روح که فیلسوفان و عارفان از آن سخن گفته اند، بر اثر یک نظم و انضباط روحی حاصل می شود و میوه شیرین درخت معرفت باطنی است، نه اینکه بر اثر رؤیازدگی، امیال سرکوب شده یا خواب مغناطیسی، هرگونه استفراق روحی را الهام و مکاشفه بپنداریم. از این رو، آن را نه فراتر از واقع گرایی، بلکه دون واقع گرایی می دانند. «سوررئالیسم در هنر را باید دون واقع گرایی (Subrealism) خواند. این شکستنِ از زیر، عمدتاً بابی را برای تابش نور حق از بالا، همان «فوق واقع» به معنای حقیقی باز نکرد، بلکه راهی برای ظهور عناصر نازل روان و در نهایت، برای ظهور چیزی که دون بشری است، گشود… این «خود»، نه آن «خود» که هندوها، آتمن می نامند، بلکه همان ضمیر فردی است».(1)

سنت گرایان در خلق اثر هنری به سوی بالا و عوالم برتر وجود انسان توجه دارند، اما سمبولیست ها و سوررئالیست ها به لایه های ناخودآگاه و پریشان وجود انسانی نظر دارند و از این نظر، در دو مسیر کاملاً مخالف با