رسانه و هنر اسلامی صفحه 71

تشبیهی بوده است. تشبیه خداوند در قرآن به نور یا تشبیه کردن نسبت خداوند و انسان کامل به تمثیل آهن و آتش و امثال آنها در متون عرفانی(1) در واقع، تمثیل هایی بر اساس قوه خیال بوده است، مثال هایی که موجب تشبیه یا تنزیه افراطی درباره خداوند نگردید و در شکل گیری ادبیات فاخر عرفانی نیز سهم به سزایی داشت.

هنر مبتنی بر عرفان مملو از عناصر سمبولیک و نمادین بوده است. استفاده از کلمات، تصویر، خطاطی، شعر، موسیقی یا نقش مایه هایی همچون شمسه، شیر، فردوس، طاووس، خطوط کوفی، بنایی، هندسی و امثال آن، بیانی از آن راز و رمزهایی است که هنرمند مسلمان از آنها برای بیان مقصود خود در ترسیم عالم فرا ماده استفاده کرده است. نگاهی به ادبیات و اشعار شاعران عارف بیانگر این است که آنان برای عالم، عمق قائل بوده اند و اشعار مملو از ظرافت های ادبی آنان، بیانی از حقایق قدسی و ملکوتی عالم است که چون مخاطبان خویش را از تجربه مستقیم حقایق، ناتوان می دیدند، با حسرت زدگی از ناممکن بودن بیان تمام حقیقت، از زبان نمادین استفاده می کردند.

معنای نمادین رنگ ها در متون عرفانی

معنای نمادین رنگ ها در متون عرفانی

شیخ صدوق در کتاب توحید، روایتی به سند خود از اسماعیل بن فضل نقل کرده است که می گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا خداوند را در روز قیامت می توان دید یا خیر؟ ایشان در پاسخ فرمود: «خداوند منزه و بزرگ تر از این حرف هاست. ای ابن الفضل، چشم ها نمی بینند جز چیزهایی را که دارای رنگ و کیفیت باشد و خدا، خود، آفریننده رنگ ها و کیفیت هاست.»(2)