رسانه و هنر اسلامی صفحه 79

به تدریج، جنبش های جوان مردی و فتوت در جوامعی همچون ایران که شاید در آغاز با عیّاری و بعضی از رفتارهای جاهلانه همراه بوده است و جوانانی عامی و از میان توده مردم آن را شروع کرده بودند، با مفاهیم اخلاقی و عرفانی آمیخته شد و شکلی منسجم تر و آگاهانه تر به خود گرفت. پس از چندی نیز به تدوین اصول و هنجارهایی اخلاقی و دینی در میان اصناف و گروه ها منجر شد که به منزله آیین نامه ها و مرام نامه های اخلاقی یا فتوت نامه ها تلقی می شدند. نگاهی به کتاب های فتوت، بیانگر این است که اصول فکری و رفتاری اهل فتوت با زهد و تصوف آمیخته بود و فتوت نامه ها تحت تأثیر آن مبانی، مکتوب شده اند.(1)

تعامل و ارتباط میان مشاغل و اصناف با فتوت نامه هایی که بزرگان حرفه ها در هر صنفی می نوشتند، موجب گشت فتو ت نامه ها، نظارتی اخلاقی بر زندگی حرفه ای توده مردم داشته باشد. مشاغل با رازورزی و جنبه های باطنی همراه شد و صنعت کاران راز و رمز را در اصول حرفه ای به کار می بردند و هنر و عرفان را به صورت هم زمان در شغل خود متجلی می ساختند. با نگاهی به بعضی از شاهکارهای هنر اسلامی دیده می شود مرز میان تخصص حرفه ای و شغلی صنعت کار (= هنرمند) با تجلیات عرفانی حاصل از روح ریاضت کش او، تفکیک ناپذیر است و در تجزیه و تحلیل آن آثار به راحتی نمی توان گفت که آیا