کتابخانه بالقرآن

رسانه و هنر اسلامی صفحه 83

صفحه 83

تفسیر رمزی و نمادین از مشاغل و حرفه ها گاه با آداب و سنن، اسطوره ها و ادبیات عوامانه و مردمی نیز گره خورده است و چه بسا بعضی از این استنادات و تأویلات، ریشه موثقی تاریخی و دینی نداشته و صرفاً متکی بر ذوق بوده است. در فتوت نامه ها کوشیده شده است تمامی حرکات و افعال به نوعی به انبیا و قدیسان منسوب شود و برای هر عملی نیز دعا و وردی تعیین شده است که بی تردید، این امر برای تقدس دهی به مشاغل و حرفه ها بوده و بیانگر ارتباط میان شغل و عبادت است. جنبه اسطوره بخشی به مشاغل و گره زدن آنها به سنت نبوی و جنبه قدسی دادن به حرفه ها در بسیاری از فتوت نامه ها مشهود است. به طوری که منشأ هر یک از مشاغل به یکی از انبیا و قدیسان بر می گردد و حتی اگر به نام گذاری مشاغلی همچون سلمانی نیز در فتوت نامه ها نگریسته شود که آن را به معراج پیامبر اسلام و سلمان فارسی منتسب می دانند. حتی گاه سبک و سیاق بیان آنها به روش قصه گویان و مذکّران مساجد و خانقاه ها شبیه می گردد.(1) در فتوت نامه ها همه امور طبیعی حتی تراشیدن موی سر، کوتاه شدن قد حضرت آدم علیه السلام ، پختن نان، به وجود آمدن سنگ و تیغ،(2) وجود مرشدی تاریخی برای هر یک از اصناف و مشاغل و حتی به وجود آمدن مشاغل نیز با نور محمد صلی الله علیه و آله ، به جبرئیل و دیگر فرشتگان الهی نسبت داده شده است و هیچ گاه در آنها، جنبه طبیعی و عادی امور رعایت نشده و از همه امور، تفسیری آسمانی و فراطبیعی ارائه گشته است.

1- مهران افشاری و مهدی مداینی، فتوت و اصناف فتوت، چاپ دوم، نشر چشمه، تهران، 1381، صص 233 243.
2- در رساله برگرفته از نسخه هفت درویش درباره دوازده سؤال از سنگ و تیغ آمده است: «سنگ و تیغ از برق نور محمد9 پیدا شد. دویم، سنگ به صورت مقدم است و به معنی تیغ. سیم سنگ و تیغ با هم تسبیح می گویند که: سبّوح قدّوس ربّ الملائکه و الروح...... اگر پرسند که تیغ چند است؟ بگوی که: تیغ سه است: اول تیغ صفا که به دست سلمانیان است که پاک کننده است. دویم تیغ رضا که به دست سلّاخان است که قبول کننده است. سیم تیغ سزا که به دست پادشاهان است - که دفع کننده است.» (به نقل از: فتوت و اصناف فتوت، صص 252 و 253).