تولید ملی، کار و سرمایه از منظر آموزه های دینی صفحه 114

از دیدگاه امام علی(ع)، جامعه از طبقات مختلف نظامیان، کشاورزان، قضات، کارمندان، بازرگانان، صنعتگران و... تشکیل شده و سرنوشت این طبقات در جامعه و حیات اجتماعی، به یکدیگر وابسته است. در این میان، نقش بازرگانان و صنعتگران برجسته تر است. حضرت در این باره می فرمایند:

... و کار طبقاتی، چون سپاهیان، کشاورزان، قضات، عاملان و نویسندگان، استوار نمی شود، جز با بازرگانان و صنعتگران که با سودی که به دست می آورند، بازارها را بر پا می دارند و کار مردم را کفایت می کنند... .(1)

صنعتگران به یاری فکر و بازو و سرمایه خود، مصنوعات (کالاهای سرمایه ای و مصرفی) را می سازند. بازرگانان این مصنوعات را به بازارهای مصرف می رسانند و چرخه تولید را استمرار می بخشند. اگر تولیدات مصنوعات صنعتی، به یاری بازرگانان به بازارهای مصرف روانه نگردد، تولید صنایع ادامه نمی یابد و طبقاتی چون کشاورزان، نظامیان و قضات و کارمندان به کالاها و ابزارهای مورد نیاز خود دست نمی یابند. در نتیجه، ادامه کار آنها ممکن نیست. بدین سبب، امام علی(ع)، قوام کار دیگر طبقات را به دو طبقه بازرگانان و صنعتگران وابسته می داند. به تعبیر دیگر، در هر دوره از حیات اجتماعی انسان، طبقه کشاورز به صنایع و ابزار کشت نیاز دارد و نظامیان و سپاهیان، نیازمند سلاح و ساز و برگ نظامی هستند و قضات و دیگر کارگزاران دولت به درآمد مالیات وابسته اند. اگر صاحبان صنعت، ابزارهای لازم را تولید نکنند و بازرگانان آنها را به بازارهای مصرفی نرسانند، بدون شک روابط اجتماعی مختل می شود. البته از این نکته هم نباید غافل شد که صنعتگران و کشاورزان و بازرگانان، برای فعالیت خود و برقراری امنیت به نظامیان و قضات و از نظر نظم اجتماعی و زمینه سازی و اجرای قراردادها، به کارگزاران و دولت مردان نیازمندند.