کتابخانه بالقرآن

تولید ملی، کار و سرمایه از منظر آموزه های دینی صفحه 217

صفحه 217

آثار سوء نظام سرمایه داری می شود و از سوی دیگر، به دلیل مداخله نکردن مستقیم در فعالیت های بخش خصوصی و باور به آزادی افراد در چارچوب احکام و مقررات اسلامی، از آسیب رسانی به انگیزه افراد در عرصه فعالیت های اقتصادی، خودداری می کند.

در نتیجه، نظام اقتصادی اسلام با توجه به پذیرش مالکیت مختلط(1) و آزادی در چارچوب قوانین اسلامی و با توجه به بینش اصالت فرد و جامعه(2) برای دولت در اقتصاد، جایگاه ویژه ای قایل است.

ج) مسئولیت دولت در قبال کار و سرمایه و تولید

اشاره

ج) مسئولیت دولت در قبال کار و سرمایه و تولید

بدون تردید، اصلی ترین عناصر هر اقتصادی، عبارت از کار و سرمایه و تولید است، به گونه ای که رونق کار و اشتغال و افزایش سرمایه گذاری و جذب سرمایه و توسعه و تولید، از شاخص های مهم پیشرفت فعالیت های اقتصادی هر جامعه ای به شمار می آید. تحقق اهداف اقتصادی، در گروی رشد و توسعه این

1- مسئله مالکیت در هر نظام اقتصادی، در مسائل فکری و فلسفی و اصول ارزشی آن ریشه دارد. نظام سرمایه داری به جهت باور به اصالت فرد و مقدم داشتن منافع فرد بر منافع جامعه در مسئله مالکیت، اصالت را به مالکیت خصوصی می دهد و در نتیجه، مالکیت دولتی را به صورت استثنا در موارد خاص می پذیرد. در مقابل، نظام سوسیالیستی به جهت اعتقاد به اصالت جامعه و مقدم داشتن منافع جامعه بر فرد مالکیت خصوصی را منشأ همه مفاسد می داند و آن را جز در کالاها و خدمات مصرفی به رسمیت نمی شناسد، اما نظام اقتصاد اسلامی با توجه به بینش اصالت فرد و جامعه و اعتقاد به رعایت مصالح فرد و جامعه و تقدم مصالح جامعه بر مصالح فرد، در موارد تزاحم سه نوع مالکیت، خصوصی، عمومی و دولتی را در کنار هم مطرح می کند.
2- «در جهان بینی اسلامی، انسان موجودی صرفاً مادی نیست. بنابراین، به اجتماع انسان ها مانند ترکیب مواد نگریسته نمی شود، بلکه انسان به جهت ترکیب خاصش از جسم و روح در اجتماع ظاهر می شود. در عین حال که شخصیتی مستقل دارد، از دیگر انسان ها نیز اثر می پذیرد. به عبارت دیگر، هویت جامعه از دید اسلام، نه امری موهوم و اعتباری است و نه حقیقتی مستقل از هویت افراد، بلکه امری انتزاعی است، یعنی خودش در خارج وجود ندارد، ولی منشأ انتزاعش حقیقی است. هر چند این روح جمعی از قدر مشترک هویت افراد انتزاع می شود، ولی در عین حال بر هویت افراد نیز تأثیر می گذارد. این دیدگاه که از قرآن به دست آمده است، به اصالت فرد و جامعه شناخته می شود.» (میر معزی، نظام اقتصاد اسلامی، مبانی فلسفی، صص96 و 97).