مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 114

ممنوعیت مجادله با چند دسته

در فرهنگ اسلامی ترک مجادله مجاز اگر چه در شکل احسن آن باشد با چند گروه توصیه و تأکید شده است:

یکم- همان گونه که گفته شد جدال به گونه مطلق حرمتی ندارد؛ اگر شرایط و بستر های مناسب فراهم گردد. بدون شک باید از مجادله به شکل احسن و یا نیکوی آن دریغ نداشت؛ مثلاً یکی از آن شرایط، آمادگی طرفین برای پذیرش حق است اگر آمادگی روحی در کار نباشد مجادله در تمام اشکالش لغو و بی ثمر است. حتی جدال احسن نیز کارآیی ندارد و ترکش از فعلش بهتر خواهد بود. بنابراین، در صورت عدم آمادگی روحی، فکری و علمی، باید از هر نوع مجادله ای دوری کرد. در این قسمت به برخی از احادیث بسنده می شود:

حدیث یکم- حضرمی از امام صادق علیه السلام نقل می کند که فرمود:

«یهلک أصحاب الکلام و ینجو المسلّمون»؛(1)

اصحاب مجادله و کلام ستیزان هلاک می شوند؛ ولی کسانی که در برابر گفتار حق تسلیم می شوند نجات می یابند جمله ای به عنوان مضمون حدیث معروف است که: «النّجاه فی الصّدق کما ان الهلاک فی الکذب»(2)؛ نجات در راست گویی است، چنان که هلاکت در دروغ گویی است.

در ادامه حدیث فوق می فرماید: اشخاصی که تسلیم واقعیت و گفته های حق می شوند عناصر نجیبی هستند که در قضاوت تنها به گفتن این که فلان شخص حق پذیر است، لکن آن دیگری حق پذیر نیست، اکتفا می کنند و بی جهت به مجادله نمی پردازند. آنان با ماهیت و خصلت های ذاتی افراد آشنا هستند و ظرفیت و استعدادهای آنان را می شناسند. به خدا سوگند! اگر مردم از خمیر مایه آفرینش و چگونگی خلقت خویش آگاه بودند با هم اختلاف پیدا نمی کردند. هر کس استعدادی، سلیقه ای و طبیعتی دارد و نمی توان موضوعی را که طبیعت افراد از پذیرش آن امتناع دارد بر آن ها تحمیل کرد.

حدیث دوم –

«فلا تخاصموا الناس لدینکم؛ فأنّ المُخاصَمهَ مُمرِضهٌ للقلب. انّ اللّه قال لنبیّه انّک لا