مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 127

می آورد، پیوندهای دوستی و حتی خویشاوندی را به کلی بر هم می زند و ده ها عوارض و خطرهای ویرانگری که بشر به تدریج تجربه کرده و خواهد کرد. قمارخانه مونت کارلوها شاهد فجایعی می باشد که از قماربازان بین المللی رخ می دهد اعتراف به منافع اجمالی شراب و قمار برای افراد خاص و یا حکومت، منتهای انصاف در مجادله است و مقایسه بین سود و زیان آن دو یکی از بهترین شیوه های جدال و تبلیغ و تصمیم سازی در میان آحاد جامعه است.(1)

10. در نیکوترین جدال در برابر کینه توزی ها، دشنام ها، تحقیرهای توهین ها مجادله گر حق طلب، تا سر حد امکان نباید مقابله به مثل نمایید، بلکه به حکم قرآن کریم بدی را با خوبی باید پاسخ دهند تا احساس محبت و شرمندگی در طرف مقابل نمایان شود. قرآن می فرماید:

((ادفع بالّتی هی أحسن فاذا الّذی بینک و بینه عداوهٌ کأنّه ولی حمیم))؛(2)

به عالی ترین وجه با بدی ها دیگران مقابله کنید. در این صورت، خواهید دید بین تو و کسی که دشمنی می کرده (چنان دوستی به وجود می آید) که گویی دوست صمیمی و گرم بوده است.

گفت وگوی پیامبران با مخالفان، حتی جباران زمان و سرسخت ترین دشمنان و شیوه عملی آنان را اگر در قرآن کریم مطالعه کنیم، بدین حقیقت پی خواهیم برد به موسی خطاب می کند: ((اذهبا الی فرعون انه طغی فقولاله قولا لیّنا لعله یتذکر او یخشی)) (3) و به علاوه درس های آموزنده بلکه دقیق ترین مسائل روان شناختی تبلیغ و راه نفوذ در قلوب دیگران را نیز دریافت خواهیم نمود. مناظره پیامبر با پنج گروه یهودی، مسیحی، مادی، ثنوی (دو گانه پرست) و اعراب مشرک با روشی معقول و لحنی جذاب و گیرا باعث شد که همگی مجذوب خلق و خوی رسول خدا و تسلیم اسلام شوند. این شکل مباحثه و گفت وگو می تواند الگوی روشن و کاربردی برای مبلغان بر طبق شیوه«جدال احسن» باشد.(4)

1- مائده، آیه91؛ انما یرالشیطان اَنَ یوقع نبیکم العداوه و البغضاء فی الخمر و المیسر؛ شیطان می خواهد کینه و دشمنی را در خوردن شراب و قماربازی در میان شما ایجاد نماید.
2- فصلت، آیه 34.
3- طه، آیه 43.
4- ر. ک. بحارالانوار، ج9، ص 257.