مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 130

یا هشام! لا تکاد تقع تلوی برجلیک اذا هممت بالأرض طرت مثلک فلیکلّم النّاس فاتّق الزّله و الشّفاعه من ورائها، ان شاءالله؛(1)

ای هشام! تو با هر دو پا به زمین نمی خوری به علت این که تا بخواهی به زمین بیفتی پرواز می کنی. پس با مردم حرف بزن و از لغزش خود را نگه دار شفاعت ما در پی آن خواهد آمد، ان شاءالله.

در این حدیث امام به هشام تکلیف می کند با مردم حرف بزند و مناظره کند و علت آن را چنین باز می گوید که تو هرگز در مقام مباحثه به زمین نخواهی خورد به مجرد این که احساس خطر کنی با هوش و فراستی که داری، فکرت به سوی معلومات ذخیره شده پرواز می کند و درجا جواب مخالف را خواهی داد. بنابراین امثال تو شایستگی مباحثه با مخالفان را احراز کرده اند.

فرق جدال و مراء

گفتیم بحث و گفت وگو هنگامی مفید و برطرف کننده مشکلات است که طرفین در صدد کشف حقیقت باشند و حداقل یک طرف حق جو و حق طلب و هدفش تثبیت و روشن شدن یک شبهه و معضل از معضلات اعتقادی اخلاقی و...، باشد. در غیر این صورت، مناظره و مجادله به مراء کشیده می شود. و مراء و جدال ناروا نیز، جز خرد شدن اعصاب و تشدید دشمنی ها و بی آبروشدن مؤمنان نتیجه ای ندارد. از این رو در اسلام مراء به تمام اشکال آن ممنوع اعلام گردیده است.

حضرت علی می فرماید:

من ضنّ بعرضه فلیدع المراء؛(2) کسی که از آبروی خود بیمناک است مراء را ترک کند.

چرا که مراء و جدال باطل معمولا به توهین و نزاع منجر می گردد و طرف مقابل دست به افشاگری و یا تهمت می زند. و آبروریزی می کند در حدیث دیگر امیرمؤمنان می فرماید:

ایّاکم والمراء و الخصومه؛ فأنّهما یمرضان القلوب علی الاخوان و ینبت علیهما النفاق؛(3)

1- کافی، ج1، ص 173 و بحارالانوار، ج23، ص 13.
2- نهج البلاغه، کلمات قصار، 362.
3- اصول کافی، ج2، حدیث باب المراء و الخصومه.