- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- فصل اول: مبادی تصوریه و تصدیقیه مناظره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- اشاره 19
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- 1. قیاس تام 40
- اشاره 40
- قیاسات مناظره 40
- 2. قیاس اضماری 41
- 3. قیاس استقرایی 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 5. قیاس دو حدی 45
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- اشاره 49
- شیوه های مناظره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- اشاره 58
- الف. مناظره علمی 58
- اقسام مناظره 58
- ب. مناظره کلامی 59
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- اشاره 61
- ج. مناظره سیاسی 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- سائل و مجیب 65
- ابزارهای جلسه 65
- تنظیم فهرست جامع 66
- محتوای مناظره و منابع آن 66
- حضور نقّاد معتبر 68
- آداب مناظره 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- اشاره 81
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ج. ساده و طبیعی 82
- ب. تنوع و نوآوری 82
- د. سلامت ترکیب 83
- ه. یک دست بودن 83
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- فصل دوّم: جدل و مجادله قواعد، شرایط آداب و مراحل آن 95
- اشاره 95
- مروری بر صناعات خمس 96
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- خصایص مناظره و جدال احسن در قرآن 99
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- محاوره چیست 102
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- تفاوت مناظره با جدل و خطابه 106
- شرط موفقیت در مجادله 108
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- ممنوعیت مجادله با چند دسته 114
- اشاره 117
- مجادله های نامشروع 117
- یک. جدال از روی جهل 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- راه های مقابله قرآن در مجادله 135
- فصل سوم: مغالطه 144
- اشاره 144
- مغالطه یا سفسطه 145
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه تحریف 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- تفسیر نادرست 158
- اشاره 160
- فصل چهارم: متون مناظره ها 160
- 1. مناظره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با فرق مختلف 161
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عثمان 174
- با عمرو بن عاص 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- مناظره با عبدالله نافع 181
- اشاره 181
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- اشاره 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- اشاره 205
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- فصل پنجم: سخنوری مبادی تصوری وتصدیقی آن 209
- اشاره 209
- اهمیت و ضرورت سخنوری 210
- 1. تعریف خطابه 211
- اشاره 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- عرضه خوب 218
- وضوح معنا و عبارات 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- رعایت مقتضای حال 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- اجزای سخنرانی 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- ویژگی های مقدمه مطلوب 223
- انواع مقدمه 223
- اشاره 224
- ویژگی موضوع 224
- ج. تدلیل 224
- ب. موضوع 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- اشاره 224
- د. خاتمه 224
- اشاره 225
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- نکاتی در حسن خاتمه 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- اشاره 227
- اشاره 227
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- شاعر و خطیب 227
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- شاعر 228
- خطیب 228
- اشاره 228
- اشاره 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- آداب و شرایط سخنور 229
- اعتماد به نفس 231
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- رسالت اصلی خطیب 233
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- عوامل شورانگیزی 233
- اشاره 233
- شور انگیزی 233
- انواع گفتار خطابی 234
- اشاره 235
- آفات سخنوری 235
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- یکم. کثرت مطالب 237
- کتابنامه 238
می باشد. در این هنگام عمرو بن عثمان به سخن آمد و این مناظره را آغاز کرد:
من هرگز انتظار نداشتم که روزی را ببینم که پدرم عثمان امیرالمؤمنین با آن وضع فجیع به قتل رسد و قاتلینش زنده بمانند. فرزندان عبدالمطلب عثمان را کشتند تا شاید بر روی نعشش، عروس خلافت را در آغوش کشند.
آن گاه فریاد کرد.
شما رجال عرب! اشراف اسلام! به حرف من گوش کنید، شما قضاوت کنید، شما داد مرا بگیرید. آیا سزاوار است حسن بن علی و پسران عبدالمطلب زنده باشند؟ و خون پدرم پایمال شود؟
تنها قتل عثمان نیست. پدر این مرد نوزده تن از اشراف بنی امیه را در لب چاه بدر گردن زد. آیا بنی امیه حق قصاص ندارند؟ آیا نباید فرزندان کسی را که قاتل اشراف بنی امیه است به جرم پدر گردن بزنند؟
آن گاه خاموش شد و عمرو بن عاص شروع به سخن کرد:
گوش کن ای حسن!ای پسر علی! ما تو را به این محفل کشانیده ایم تا به یک سلسله واقعیت ها صریحاً اعتراف کنی.ای پسر ابوتراب! اقرار کن که پدرت ابوبکر صدیق را محرمانه مسموم ساخت و بعد با گروهی از آتش پرستان ایرانی توطئه چید و عمر فاروق را در مسجد به قتل رسانید و سپس عثمان ذوالنورین را هم در نتیجه با تحریکات سیاسی خود از میان برداشت، و این کارها را در آرزوی خلافت انجام داد.
ای حسن! تو و پدرت ابوتراب هر دو از بدترین خلق شمرده می شوید و اگر اکنون تو را از دم شمشیر گذرانیم، در پیشگاه خدا گناهکار نخواهیم بود و ملت اسلام هم ملامتی نخواهد داشت.
عتبه بن ابی سفیان برادر معاویه سخنان او را ادامه داد:
پدرت دشمن قریش و قاتل قریش بود. او علاوه بر نوزده تن قریشی، عثمان را کشت؛ و تو ای حسن در ردیف قتله عثمان به شمار می آیی و قاتل به فرمان قرآن محکوم به قصاص است و ما اگر تو را از میان برداریم، به دستور قرآن رفتار کرده ایم.
تو ای حسن! در طلب خلافت بیهوده زحمت کشیده ای، تو باید می دانستی که مرد این کار نیستی.
سپس زمام سخن را به ولید بن عقبه بن ابی معیط داد.
ولید گفت: شما بنی هاشم همین که عثمان را بر سریر خلافت دیدید، بر وی حسد