- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- فصل اول: مبادی تصوریه و تصدیقیه مناظره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- اشاره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- اشاره 40
- 1. قیاس تام 40
- 3. قیاس استقرایی 41
- 2. قیاس اضماری 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 5. قیاس دو حدی 45
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- الف. روش مباحثه ای 49
- شیوه های مناظره 49
- اشاره 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- اشاره 58
- اقسام مناظره 58
- الف. مناظره علمی 58
- ب. مناظره کلامی 59
- ج. مناظره سیاسی 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- اشاره 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- سائل و مجیب 65
- ابزارهای جلسه 65
- محتوای مناظره و منابع آن 66
- تنظیم فهرست جامع 66
- آداب مناظره 68
- حضور نقّاد معتبر 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- اشاره 81
- ج. ساده و طبیعی 82
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ب. تنوع و نوآوری 82
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- د. سلامت ترکیب 83
- ه. یک دست بودن 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- فصل دوّم: جدل و مجادله قواعد، شرایط آداب و مراحل آن 95
- اشاره 95
- مروری بر صناعات خمس 96
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- خصایص مناظره و جدال احسن در قرآن 99
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- محاوره چیست 102
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- تفاوت مناظره با جدل و خطابه 106
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- شرط موفقیت در مجادله 108
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- ممنوعیت مجادله با چند دسته 114
- یک. جدال از روی جهل 117
- مجادله های نامشروع 117
- اشاره 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- راه های مقابله قرآن در مجادله 135
- اشاره 144
- فصل سوم: مغالطه 144
- مغالطه یا سفسطه 145
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه تحریف 156
- تفسیر نادرست 158
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- فصل چهارم: متون مناظره ها 160
- اشاره 160
- 1. مناظره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با فرق مختلف 161
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عثمان 174
- با عمرو بن عاص 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- مناظره با عبدالله نافع 181
- اشاره 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- اشاره 195
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- اشاره 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- اشاره 209
- فصل پنجم: سخنوری مبادی تصوری وتصدیقی آن 209
- اهمیت و ضرورت سخنوری 210
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- اشاره 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- وضوح معنا و عبارات 218
- عرضه خوب 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- اجزای سخنرانی 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- رعایت مقتضای حال 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- انواع مقدمه 223
- ویژگی های مقدمه مطلوب 223
- اشاره 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- ب. موضوع 224
- ویژگی موضوع 224
- د. خاتمه 224
- ج. تدلیل 224
- اشاره 224
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- نکاتی در حسن خاتمه 225
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- اشاره 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- اشاره 227
- شاعر و خطیب 227
- اشاره 227
- شاعر 228
- خطیب 228
- اشاره 228
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- آداب و شرایط سخنور 229
- اشاره 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- اعتماد به نفس 231
- عمود و اعوان خطابه 232
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عوامل شورانگیزی 233
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- شور انگیزی 233
- اشاره 233
- انواع گفتار خطابی 234
- آفات سخنوری 235
- اشاره 235
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- یکم. کثرت مطالب 237
- کتابنامه 238
گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده
زید شحام می گوید: قتاده بن دعامه خدمت امام باقر رسید. حضرت فرمود: ای قتاده تو فقیه مردم بصره هستی؟
_ مردم چنین می گویند.
_ شنیده ام قرآن تفسیر می کنی؟
_ آری.
_ از روی علم تفسیر می نمایی یا از طریق جهالت و نادانی؟
_ از روی علم.
_ اگر واقعاً از روی علم باشد تو شخصیت با ارزشی هستی، اینک من یک سئوال دارم.
_ سئوال خود را بفرمایید؟
امام باقر علیه السلام فرمود: بگو ببینم خداوند در این آیه که در سوره سباء فرمودند چه منظوری دارد: ((و قدرنا فیها السیر سیروا فیها لیالی و ایاماً آمنین)) (1)
_ منظور کسی است که با زاد و توشه و با سواری حلال، قصد زیارت خانه خدا را کند وی در امان خواهد بود تا به خانواده خود برگردد.
_ تو را به خدا قسم گاهی اتفاق نمی افتد که شخصی با زاد و توشه و مرکب حلال، آهنگ زیارت خانه خدا را کند و به سوی مکه حرکت کند ولی در بین راه دزدها اموالش را به سرقت برند و او را بزنند به طوری که او کشته شود.
_ چرا گاهی اتفاق می افتد پس آیه منظورش آن نیست.
اگر قرآن را از پیش خود تفسیر کنی باعث هلاکت خود و دیگران می شوی.ای قتاده! این آیه مربوط به کسی است که از منزل خود با زاد و توشه و مرکب سواری حلال خارج شده و قصد خانه خدا را بکند به این شرط که عارف به حق ما باشد و از عمق دل ما را دوست بدارد چنانچه خداوند در این آیه اشاره می کند که حضرت ابراهیم عرض می کند: ((فاجعل افئده من الناس تهوی الیهم)).
خدایا دل های گروهی از مردم را متوجه خاندان من بکن که آنان اهل بیت مرا دوست بدارند.
منظور از دوست داشتن، علاقه به خانه خدا نیست اگر منظورش خانه خدا بود باید می فرمود: «تهوی الیه» دوست بدارد آن را، به خدا سوگند منظور از دعای ابراهیم ما
1- سباء، آیه 18.