- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- فصل اول: مبادی تصوریه و تصدیقیه مناظره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- اشاره 19
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- 1. قیاس تام 40
- اشاره 40
- 3. قیاس استقرایی 41
- 2. قیاس اضماری 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 5. قیاس دو حدی 45
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- شیوه های مناظره 49
- اشاره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- اشاره 58
- اقسام مناظره 58
- الف. مناظره علمی 58
- ب. مناظره کلامی 59
- اشاره 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- ج. مناظره سیاسی 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- سائل و مجیب 65
- ابزارهای جلسه 65
- تنظیم فهرست جامع 66
- محتوای مناظره و منابع آن 66
- حضور نقّاد معتبر 68
- آداب مناظره 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- اشاره 81
- ب. تنوع و نوآوری 82
- ج. ساده و طبیعی 82
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- د. سلامت ترکیب 83
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- ه. یک دست بودن 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- اشاره 95
- فصل دوّم: جدل و مجادله قواعد، شرایط آداب و مراحل آن 95
- مروری بر صناعات خمس 96
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- خصایص مناظره و جدال احسن در قرآن 99
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- محاوره چیست 102
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- تفاوت مناظره با جدل و خطابه 106
- شرط موفقیت در مجادله 108
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- ممنوعیت مجادله با چند دسته 114
- مجادله های نامشروع 117
- یک. جدال از روی جهل 117
- اشاره 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- راه های مقابله قرآن در مجادله 135
- فصل سوم: مغالطه 144
- اشاره 144
- مغالطه یا سفسطه 145
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- موضوع مغالطه 149
- انواع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه تحریف 156
- تفسیر نادرست 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- فصل چهارم: متون مناظره ها 160
- اشاره 160
- 1. مناظره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با فرق مختلف 161
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عاص 174
- با عمرو بن عثمان 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- مناظره با عبدالله نافع 181
- اشاره 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- اشاره 195
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- اشاره 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- اشاره 209
- فصل پنجم: سخنوری مبادی تصوری وتصدیقی آن 209
- اهمیت و ضرورت سخنوری 210
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- اشاره 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- عرضه خوب 218
- وضوح معنا و عبارات 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- اجزای سخنرانی 220
- رعایت مقتضای حال 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- ویژگی های مقدمه مطلوب 223
- انواع مقدمه 223
- ویژگی موضوع 224
- اشاره 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- د. خاتمه 224
- ب. موضوع 224
- ج. تدلیل 224
- اشاره 224
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- اشاره 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- نکاتی در حسن خاتمه 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- اشاره 227
- اشاره 227
- شاعر و خطیب 227
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- اشاره 228
- شاعر 228
- خطیب 228
- اشاره 229
- آداب و شرایط سخنور 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- اعتماد به نفس 231
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- شور انگیزی 233
- عوامل شورانگیزی 233
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- اشاره 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- انواع گفتار خطابی 234
- اشاره 235
- آفات سخنوری 235
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- یکم. کثرت مطالب 237
- کتابنامه 238
سپس امام جعفر صادق علیه السلام از ابوحنیفه می پرسد: می توانی اجزای بدنت را قیاس کنی؟
_ نه.
_ پس می دانی که چرا خداوند شُوری را در دو چشم، تلخی را در گوش ها، خنکی را در بینی و گوارایی را در لب ها قرا داده است؟
_ نمی دانم.
_ خداوند متعال به لطف و فضل خودش بر فرزندان آدم علیه السلام چشم ها را به صورت پیه آفریده و نمک و شوری را در آن دو قرار داد تا پیه آن، دیده را نبندد و تلخی را در گوش ها قرار داده تا این که حشرات و حیوانات در گوش نروند که از مغز آن بخورند و آب را در بینی قرار داده تا این که نفس را بالا و پایین ببرد و رایحه نیکو را بیابد و گوارایی را در ذائقه گذاشته تا این که انسان لذت طعام و نوشیدنی ها را درک کند.
سپس از ابوحنیفه در مورد کلمه ای که اولش شرک و آخرش ایمان است سئوال کرد؛ وی در پاسخ گفت: نمی دانم. حضرت فرمود: «لا اله الا الله». سپس فرمود: کدام یک نزد خداوند متعال عظیم تر است. قتل یا زنا؟
_ قتل نفس.
_ خداوند متعال در مورد قتل دو شاهد قرار داد و در زنا جز به چهار شاهد راضی نمی شود. و این، با قیاس تو متضاد است. سپس فرمود: به من بگو آیا بول نجس تر است یا نطفه؟
_ نطفه. (منی)
_ پس چرا منی پس از زوال عین نجاست با یک بار آب ریختن پاک می شود ولی بول را دو بار آب باید بریزیم تا پاک شود؟
_ آیا نماز مهم تر است یا روزه؟
_ نماز.
_ پس چرا زن در حال حیض از نماز و روزه معاف اند ولی پس از پاک شدن واجب است روزه ها را قضا کند ولی نمازهای فوت شده قضا ندارد.
ابوحنیفه مبهوت شد. در ادامه این مناظره امام صادق علیه السلام سئوال های دیگری در مورد احکام از ابوحنیفه پرسیدند که وی نتوانست آن ها را با رای و قیاس پاسخ دهد.(1) از جمله
1- بحارالانوار، ج10، ص 222.