مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 201

_ آری.

_ آیا زیر زمین رفته ای؟

_ نه.

_ پس چه می دانی که در زیر زمین چه خبر است؟

_ چیزی از زیرزمین نمی دانم، ولی گمان می کنم که در زیر زمین چیزی وجود ندارد.

_ گمان و شک یک نوع درماندگی است.

آن گاه امام به او فرمود: آیا به آسمان بالا رفته ای؟

_ نه.

_ آیا به مشرق و مغرب رفته ای؟

_ خیر.

_ عجبا! تو که نه به مشرق رفته ای و نه به مغرب، نه به داخل زمین فرو رفته ای و نه به آسمان بالا رفته ای با آن همه جهل و ناآگاهی باز منکر خدایی. آیا شخص عاقل چیزی را که نمی داند انکار می کند؟!

_ تاکنون هیچ کس با من این گونه سخن نگفته و مرا چنین در تنگنای استدلال قرار نداده است.

امام علیه السلام در ادامه فرمود: بنابراین تو شک داری و معتقدی که شاید چیزهایی در بالای آسمان و درون زمین باشد یا نباشد؟

_ آری، شاید چنین باشد. (به این ترتیب منکر خدا از مرحله انکار به مرحله شک و تردید رسید)

_ کسی که آگاهی ندارد بر کسی که آگاهی دارد نمی تواند برهان و دلیل بیاورد.

ای برادر مصری! مگر تو خورشید و ماه و شب و روز را نمی بینی که در صفحه افق آشکار می شوند و به ناچار در مسیر تعیین شده خود گردش کرده و سپس باز می گردند، اگر خورشید و ماه نیروی رفتن دارند پس چرا بر می گردند و اگر مجبور به حرکت در مسیر خود نیستند پس چرا شب، روز نمی شود و به عکس، روز، شب نمی گردد؟ به خدا سوگند آن ها در حرکت و مسیر خود مجبورند و کسی که آن ها را مجبور به حرکت کرده از آن ها فرمانرواتر و استوارتر است.

شمس به گردش شده چون مستقیم       ذلک تقدیر العزیز العلیم

قمر ببین بی حرکت بس متین   فآیه لمعشر المتقین