مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 212

ندارد، چنان چه کلمه و کلام از حیث صحت و اعتلال یا اعراب و بنا موضوع علم نحو و صرف باشد و تصور و تصدیق موضوع علم منطق است و از این روی و بنا بر این، تمام مسائل نحو و صرف و منطق روی این کلمه و کلام یا تصور و تصدیق می چرخد هر علمی موضوع مشخصی دارد طب درباره بدن بحث می کند و ریاضیات درباره عدد. «قوه» در تعریف بوعلی به منزله جنس است برای صناعات خمسه و «اقناع ممکن» فصل است که خطابه را از دیگر صناعات جدا می سازد چرا که «اقناع» خطابی با دلایل خطابه حاصل می شود.

مرحوم مظفر می گوید: خطابه علمی است که به واسطه آن جمهور مردم را می شود قانع ساخت، چرا که هر امری قابل اقامه برهان نیست و مردم همگی اهل برهان عقلی نیستند وانگهی اثبات همه موضوعات برای هر فردی با استدلال ممکن نیست.(1) «ملکه» عبارت است از قدرت راسخه ای در نفس گوینده که می تواند در فنون گفتار تصرف و در نفس مستمع اثرگذار باشد و بر مرادش مخاطب را ترغیب و اقناع کند. اقناع بر دو قسم است: الف - اقناع علمی، منطقی، فلسفی، طبی و… ب- اقناع شعری و خطابی.

در بخش اول برهان مخصوص عقلی و یا علمی به کار می رود تا اقناع حاصل گردد، به طور کلی برهان بر دو قسم است برهان لمی و انّی. اولی از علّت به معلول دوّمی از معلول به علت پی بردن است. برهان شعری از قضایای خیالی و دلایل خطابی از مظنونات، مشهورات و مقبولات تشکیل شده است.

در خطابه: از برهان انی و لمی نیز در موارد خاص استفاده می شود چنان که از مبادی برهان نیز خطیب می تواند برای دانشجویان منطق و فلسفه بهره مند گردد. لیکن به طور نادر و استثنایی اتفاق می افتد.

2. موضوع خطابه

باید گفت خطابه مانند جدل موضوع خاصی ندارد، بلکه همه موضوعات قابل خطابه و مجادله می باشد.

3. هدف

اقناع و ترغیب است؛ گوینده اول باید مستمع را اقناع نماید، سپس او را به هدفی که دارد ترغیب