مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 218

آن معنا گاهی به زبان شعری تکرار گردد و زمانی در قالب قول حکیم و دانشمندی و هم چنین در ضمن حدیث و آیه ای و قول مفسری حتی در شکل بیان استدلال، تمثیل، تشبیه، طنز و داستان بیان گردد تا از هر جهت دردل مستمعان بنشیند. نمونه آن را می توانید در خطبه جهاد نهج البلاغه مطالعه کنید: «ان الجهاد باب من ابواب الجنه فتحه الله لِخاصّه اولیائه... به».

وضوح معنا و عبارات

دومین رکن اسلوب سخنوری وضوح محتوای سخنرانی و روشن بودن عباراتی است که باید محتوا را تبیین نماید؛ یعنی جمله ها و عبارت ها، سلیس و روان و مفهوم باشد و از کلمات و جمله های نامأنوس و پیچیده اجتناب شود وگرنه مدعا روشن نخواهد شد. خطیبی می گفت جنگ و جهاد عبارت است از: «مصارعت فلسفی و ارادی علی سبیل کلیه». یا در خصوص حلال شدن گوسفند سؤالی شد عالمی جواب داد: «در صورتی که به وسیله آلت حدیدیّه قطع اوداج اربعه با ذکر بسمله مستقبلا الی القبله تحقق یابد حلال می شود و الا محکوم به حلیت نیست».

وانگهی موضوع بحث نیز از مسائل مشکل و پیچیده نباشد که از سطح افکار عمومی و گوینده بیرون باشد، چرا که مستمعین، اکثراً افراد معمولی می باشند بحث اراده و مشیت و «جبر و اختیار» و قضا و قدر، دلایل تجرد روح، مناط علیت شبهه این گونه از معضلات مسائل کلامی و فلسفی است.

تا سر حد ممکن از طرح موضوعات غامض و غیرقابل فهم برای عموم باید پرهیز کرد مگر در مجالس خاصی که اکثریت قریب به اتفاق افراد تحصیل کرده باشد همگی مهندس یا دانشجویان کلام و فلسفه و یا علما و فضلای دین باشند. در تعبیرات از جملات مبهم و چندپهلو باید اجتناب کرد جز در سخنرانی های سیاسی و در اشعار و نثر نوشتاری، سلیس بودن عبارت ها غیر از عامیانه و ساده بودن است. بلکه تعبیرات در عین روشنی باید از استحکام و صلابت و زیبایی و تازگی و طراوت برخوردار باشد.

عرضه خوب

حسن عرضه مربوط به چینش منطقی و عاطفی مطالب است. فروشندگان هنرمند گاهی گوشت یا میوه ها و سایر کالاها را به قدری عالی می چینند که انسان هوس خرید