مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 224

خلیفه بعد از خودش نکرد و حال آن که در زمان حیات به هر کجا که می رفت جانشینی می گذاشت وانگهی مؤمنان را همواره به وصیت امر می کند. وصایای حضرت علی و اصحاب هنگام موت بسیار است.

ب. موضوع

اشاره

دومین رکن خطبه طرح موضوع است. خطیب باید مدعای خود را به بهترین وجه مطرح ساخته و پرورش دهد، اگر در سخنرانی موضوع سخن مشخص نباشد مانند خیمه ای است که ستون نداشته باشد؛ به عبارت بهتر، خطیب ممکن است مقدمه را حذف کند ولی موضوع سخن را هرگز،

زیرا حقیقت یک خطابه عبارت است از بیان موضوع و تفسیر و اثبات آن.

ویژگی موضوع

موضوع سخن باید از ویژگی خاصی بهره مند باشد و اطناب صورت گیرد تا به هدف کمک کند.

ج. تدلیل

دلیل خطابی از مقبولات، مشهورات ظاهری و مظنونات تشکیل می شود که باید برای اثبات مدعا بهره جست.

د. خاتمه

اشاره

چهارمین جزء تشکیل دهنده پیکره سخن خاتمه است.

بسیاری از بزرگان فن خطابه حسن مختم را از حسن مطلع مهمتر دانسته اند. چرا که پایان سخن باید طوری جذاب و لطیف باشد که حلاوت و طراوت خطابه را در ذائقه مستمعان نگه دارد به گونه ای که از ختم سخنرانی افسوس بخورند و برای سخنرانی بعد آمادگی پیدا کنند، مانند خطبه شقشقیه. که ابن عباس می گوید افسوس خوردم.

تناسب خاتمه با هدف

ختام سخن باید با اهداف سخنوری منطبق باشد. به عنوان نمونه اگر هدف ترغیب است در خاتمه سخن باید تحریک احساسات و ایجاد میل و رغبت نماید.

اگر هدف اقناع است دلائل خطابی را به طور اختصار با عبارات دلپذیر تکرار و شور انگیزی کند.