- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- فصل اول: مبادی تصوریه و تصدیقیه مناظره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- اشاره 19
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- 1. قیاس تام 40
- اشاره 40
- 2. قیاس اضماری 41
- 3. قیاس استقرایی 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 5. قیاس دو حدی 45
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- اشاره 49
- شیوه های مناظره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- اقسام مناظره 58
- الف. مناظره علمی 58
- اشاره 58
- ب. مناظره کلامی 59
- اشاره 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- ج. مناظره سیاسی 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- ابزارهای جلسه 65
- سائل و مجیب 65
- تنظیم فهرست جامع 66
- محتوای مناظره و منابع آن 66
- آداب مناظره 68
- حضور نقّاد معتبر 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- اشاره 81
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ب. تنوع و نوآوری 82
- ج. ساده و طبیعی 82
- د. سلامت ترکیب 83
- ه. یک دست بودن 83
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- اشاره 95
- فصل دوّم: جدل و مجادله قواعد، شرایط آداب و مراحل آن 95
- مروری بر صناعات خمس 96
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- خصایص مناظره و جدال احسن در قرآن 99
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- محاوره چیست 102
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- تفاوت مناظره با جدل و خطابه 106
- شرط موفقیت در مجادله 108
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- ممنوعیت مجادله با چند دسته 114
- مجادله های نامشروع 117
- یک. جدال از روی جهل 117
- اشاره 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- راه های مقابله قرآن در مجادله 135
- فصل سوم: مغالطه 144
- اشاره 144
- مغالطه یا سفسطه 145
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه تحریف 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- تفسیر نادرست 158
- اشاره 160
- فصل چهارم: متون مناظره ها 160
- 1. مناظره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با فرق مختلف 161
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عثمان 174
- با عمرو بن عاص 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- مناظره با عبدالله نافع 181
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- اشاره 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- اشاره 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- اشاره 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- فصل پنجم: سخنوری مبادی تصوری وتصدیقی آن 209
- اشاره 209
- اهمیت و ضرورت سخنوری 210
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- اشاره 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- عرضه خوب 218
- وضوح معنا و عبارات 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- اجزای سخنرانی 220
- رعایت مقتضای حال 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- ویژگی های مقدمه مطلوب 223
- انواع مقدمه 223
- اشاره 224
- ویژگی موضوع 224
- د. خاتمه 224
- ج. تدلیل 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- ب. موضوع 224
- اشاره 224
- اشاره 225
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- نکاتی در حسن خاتمه 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- اشاره 227
- اشاره 227
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- شاعر و خطیب 227
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- اشاره 228
- خطیب 228
- شاعر 228
- اشاره 229
- آداب و شرایط سخنور 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- شور انگیزی 233
- عوامل شورانگیزی 233
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- اشاره 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- انواع گفتار خطابی 234
- اشاره 235
- آفات سخنوری 235
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- یکم. کثرت مطالب 237
- کتابنامه 238
متوجه باشد رو به کمال می رود، سرعت انتقال و حاضر جوابی و نیروی تجزیه و تحلیل از نتایج مسلم این فن است. کسانی که در این علم از نظر فنّی و عملی مجرب باشند اگر به مناظره دعوت شوند قوای فکری خود را فی الفور تمرکز دهند و به گونه ارتجالی با طلاقت زبان و رفتاری خالی از تکلف اعتماد و احترام جمع را به خود جلب می نمایند.
رئیس یکی از دانشکده های حقوق آمریکا می نویسد:
نام بعضی دانشجویان را پس از فراغت از تحصیل به ندرت کسی شنیده است ولی بالعکس بسیاری از دانشجویان دیگری که در انجمن های مناظره وارد بوده اند حدیث سخنشان در بسیط زمین گسترش یافته و در تالار کنگره ها و مجالس قانون گذاری و مجامع بین المللی طنین افکنده و برخی در مقامات فرهنگی و قضایی، اجتماعی و سیاسی پایگاهی بلند یافته و خدمات درخشانی به کشورشان انجام داده اند.(1)
در کتابی که سه تن از استادان سخنوری و مناظره در آمریکا نوشته اند مناظره را هوش آزمایی و نبرد افکار تعریف کرده و چنین گفته اند:
در این نبرد، پیروزی نصیب کسی است که به وجه مؤثری در مسائل غور کند و گوی سبقت را در این میدان برباید و در اندیشه و گفتار مهارت و شایستگی خاصّی از خود نشان دهد. شما نیز هر گاه وارد این میدان شوید خواهید توانست نیروی خود را برای احراز مقام رهبری و نفوذ در عقیده شنوندگان بیازمایید و معلوم کنید تا چه اندازه می توانید درباره مسائل حیاتی _ اجتماعی، مستمعین خود را با خود هم فکر و هم آهنگ سازید.(2)
مناظره و گفت وگوی سودمند
اصولاً گفتگو در حالی می تواند مفید باشد که شرایط ذیل را داشته باشد
1. رعایت منطق و انصاف: دنیای معاصر ما جهانی است که فرهیختگان، حتی غالب مردم جهان از مناظرات و مجادله ها و مشاجره های بی حاصل مغرضانه و متکبرانه خسته شده و به گفت وگوی هدفمند و منصفانه پناه آورده اند. برای گفت وشنودِ منصفانه و منطقی باید:
1- دکتر پاشا صالح، آداب سخن، ص 129.
2- به نقل از: دکتر پاشا صالح، آداب سخن، ص 129.