- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- فصل اول: مبادی تصوریه و تصدیقیه مناظره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- اشاره 19
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- اشاره 40
- 1. قیاس تام 40
- 2. قیاس اضماری 41
- 3. قیاس استقرایی 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 5. قیاس دو حدی 45
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- شیوه های مناظره 49
- اشاره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- اشاره 58
- الف. مناظره علمی 58
- اقسام مناظره 58
- ب. مناظره کلامی 59
- اشاره 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- ج. مناظره سیاسی 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- ابزارهای جلسه 65
- سائل و مجیب 65
- تنظیم فهرست جامع 66
- محتوای مناظره و منابع آن 66
- آداب مناظره 68
- حضور نقّاد معتبر 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- اشاره 81
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ج. ساده و طبیعی 82
- ب. تنوع و نوآوری 82
- د. سلامت ترکیب 83
- ه. یک دست بودن 83
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- اشاره 95
- فصل دوّم: جدل و مجادله قواعد، شرایط آداب و مراحل آن 95
- مروری بر صناعات خمس 96
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- خصایص مناظره و جدال احسن در قرآن 99
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- محاوره چیست 102
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- تفاوت مناظره با جدل و خطابه 106
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- شرط موفقیت در مجادله 108
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- ممنوعیت مجادله با چند دسته 114
- مجادله های نامشروع 117
- اشاره 117
- یک. جدال از روی جهل 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- راه های مقابله قرآن در مجادله 135
- فصل سوم: مغالطه 144
- اشاره 144
- مغالطه یا سفسطه 145
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه تحریف 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- تفسیر نادرست 158
- اشاره 160
- فصل چهارم: متون مناظره ها 160
- 1. مناظره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با فرق مختلف 161
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عثمان 174
- با عمرو بن عاص 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- اشاره 181
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- مناظره با عبدالله نافع 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- اشاره 195
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- اشاره 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- فصل پنجم: سخنوری مبادی تصوری وتصدیقی آن 209
- اشاره 209
- اهمیت و ضرورت سخنوری 210
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- اشاره 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- عرضه خوب 218
- وضوح معنا و عبارات 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- اجزای سخنرانی 220
- رعایت مقتضای حال 220
- اشاره 220
- اشاره 220
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- انواع مقدمه 223
- ویژگی های مقدمه مطلوب 223
- ویژگی موضوع 224
- اشاره 224
- ج. تدلیل 224
- د. خاتمه 224
- ب. موضوع 224
- اشاره 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- اشاره 225
- نکاتی در حسن خاتمه 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- اشاره 227
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- اشاره 227
- شاعر و خطیب 227
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- اشاره 228
- شاعر 228
- خطیب 228
- اشاره 229
- آداب و شرایط سخنور 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- اعتماد به نفس 231
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- شور انگیزی 233
- عوامل شورانگیزی 233
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- اشاره 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- انواع گفتار خطابی 234
- اشاره 235
- آفات سخنوری 235
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- یکم. کثرت مطالب 237
- کتابنامه 238
خود در راستای راهبرد عقل برای کسب معرفت حقیقی اصطلاح کرده است.(1)
ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ)
غربی ها این روش را «دیالوگ» می نامند. در این نوع گفت وگو، دو تن که از نظر دانش و بینش و احیاناً از لحاظ سنی در یک مرتبه اند در جایگاه مناظره قرار می گیرند. رئیس جلسه، که آموزگار کلاس است، درباره کیفیت و کمیت مباحثه به این دو تن و همچنین حاضران تذکرات و رهنمودهای لازم را می دهد و مدت سخن گفتن هر کدام را مشخص می سازد و موضوع گفت وگو و موارد اختلاف را معین می نماید. هر گاه تعداد مباحثه کنندگان زیادتر باشد همگان با نظم و ترتیب مخصوص، شرکت می جویند، آن گاه رئیس جلسه چند نفر از شنوندگان را برای همکاری دعوت می نماید و گاهی نیز یکی از آنان به نمایندگی از سوی هر کدام و یا جمعی از آنان سخن می گوید تا هدف کاملا روشن شود، ولی هرگز وظیفه داوری خود را از یاد نمی برد. سخنان جدی و قاطع دو نفر دوست و یا همکلاسی در زمینه موضوع معین نیز از این قرار است: هدف، طرح مطالب تازه، نقد و بررسی تفکر، و شرکت حضار در مذاکرات است تا مبهمات روشن و عقاید جدیدی مطرح و نفی و اثبات گردد.
د. شیوه گفت وگو در سمینارها
جلسات علمی یا سمینارها به منظور تحقیق درباره موضوع مهمی تشکیل می گردد و یک یا چند روز ادامه پیدا می کند. کیفیت برگزاری جلسات بحث و تحقیق بدین شکل است: مؤسسات فرهنگی اداری و یا اجرایی مشکلات کار خود را بر طبق دعوتی که می کنند از پیش به اطلاع افراد صاحب نظر می رسانند و از آنان می خواهند تا ضمن مقاله و یا گفتمان یکی از موضوعات پیشنهاد شده را به منظور حل و فصل آن در سمینار مطرح نمایند. جلسه اول به نطق های مقدماتی و مقالات افتتاحی اختصاص پیدا می کند ودر همان نشست اولیه، موضوعات مورد نظر تفکیک و تقسیم می شود و برای هر قسمتی،
1- «افلاطون» معتقد است علم، به افراد جزئی و محسوس تعلق نمی گیرد، زیرا متعلق علم، باید کلی باشد، نه جزئی. معرفت حقیقی درک «مُثُل» است و این معرفت، در روح هر کس، قبل از این که به دنیا بیاید، حاصل شده است. علم و دانش در این جهان، در واقع تذکر و یادآوری است نه تعلیم و آموزش. به عقیده افلاطون از راه ورزش فکری و از طریق ذوق و عشق، باید نفس را به گذشته متذکر نمود و این شیوه کسب معرفت را دیالکتیک می نامیم (شهید مطهری، مجموعه آثار، ج6، ص70 و 72).