- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- فصل اول: مبادی تصوریه و تصدیقیه مناظره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- اشاره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- اشاره 40
- 1. قیاس تام 40
- 3. قیاس استقرایی 41
- 2. قیاس اضماری 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 5. قیاس دو حدی 45
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- شیوه های مناظره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- اشاره 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- الف. مناظره علمی 58
- اشاره 58
- اقسام مناظره 58
- ب. مناظره کلامی 59
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- ج. مناظره سیاسی 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- اشاره 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- سائل و مجیب 65
- ابزارهای جلسه 65
- محتوای مناظره و منابع آن 66
- تنظیم فهرست جامع 66
- حضور نقّاد معتبر 68
- آداب مناظره 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- اشاره 81
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- ج. ساده و طبیعی 82
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ب. تنوع و نوآوری 82
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- د. سلامت ترکیب 83
- ه. یک دست بودن 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- اشاره 95
- فصل دوّم: جدل و مجادله قواعد، شرایط آداب و مراحل آن 95
- مروری بر صناعات خمس 96
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- خصایص مناظره و جدال احسن در قرآن 99
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- محاوره چیست 102
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- تفاوت مناظره با جدل و خطابه 106
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- شرط موفقیت در مجادله 108
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- ممنوعیت مجادله با چند دسته 114
- مجادله های نامشروع 117
- اشاره 117
- یک. جدال از روی جهل 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- راه های مقابله قرآن در مجادله 135
- فصل سوم: مغالطه 144
- اشاره 144
- مغالطه یا سفسطه 145
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه تحریف 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- تفسیر نادرست 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- اشاره 160
- فصل چهارم: متون مناظره ها 160
- 1. مناظره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با فرق مختلف 161
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عثمان 174
- با عمرو بن عاص 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- مناظره با عبدالله نافع 181
- اشاره 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- اشاره 195
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- اشاره 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- فصل پنجم: سخنوری مبادی تصوری وتصدیقی آن 209
- اشاره 209
- اهمیت و ضرورت سخنوری 210
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- اشاره 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- وضوح معنا و عبارات 218
- عرضه خوب 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- رعایت مقتضای حال 220
- اشاره 220
- اجزای سخنرانی 220
- اشاره 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- انواع مقدمه 223
- ویژگی های مقدمه مطلوب 223
- ویژگی موضوع 224
- اشاره 224
- اشاره 224
- د. خاتمه 224
- ج. تدلیل 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- ب. موضوع 224
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- نکاتی در حسن خاتمه 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- اشاره 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- شاعر و خطیب 227
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- اشاره 227
- اشاره 227
- اشاره 228
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- خطیب 228
- شاعر 228
- آداب و شرایط سخنور 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- اشاره 229
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- اشاره 233
- عوامل شورانگیزی 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- شور انگیزی 233
- انواع گفتار خطابی 234
- اشاره 235
- آفات سخنوری 235
- یکم. کثرت مطالب 237
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- کتابنامه 238
کمیسیونی تعیین و اعلام می گردد. حاضران در جلسه، طبق تخصص و با تعیین قبلی در کمیسیون های مربوط شرکت می نمایند و با هم به گفت وگو می پردازند. و نتیجه مباحثات و مناظرات خود را مکتوب نموده و در اختیار دانشمندان از طریق مدیر سمینار می گذارند.
ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی)
انجمنی است که در آن جمعی از مردم در یک موضوع خاص به بحث و گفت وگو می پردازند این هم یک نوع مناظره است.
این روش را - که یک درجه بالاتر از سمینار و جلسه بحث و تحقیق است - پروفسور فیلیس استاد کالج میشیگان آمریکا وضع کرده است. در چنین جلسه ای، تمام صاحب نظران حاضر در جلسه و همچنین شنوندگان می توانند اظهار نظر و گفته های دیگران را تنقید و یا تأیید کنند. اما در سخن جویی به تناسب موضوع و تخصص و جنبه های مختلف، موضوعات از نظر اهمیت و اولویت افراد متخصص با تعیین قبلی موضوع تحقیق را تهیه و یا به صورت خلاصه مقالاتی تدوین نموده و نسخه ای از آن را در اختیار رئیس جلسه می گذارند و در روز گردهمایی هر کس فقط در دایره تخصص خود به مبادله گفتار می پردازند و اگر حاضران در جلسه نظریه ای داشته باشند باید کتباً به رئیس جلسه اعلام نموده تا مورد بررسی صاحب نظران قرار گیرد؛ مانند سمپوزیوم نفت و….
در پایان بحث، رئیس جلسه خلاصه نظریات و گفت وگوها را مطرح کرده و به پرسش های حاضران پاسخ می دهد.
و. میزگرد و مناظره
ظهور این اصطلاح و مناظره را مورخان به کینک آرثور، زمامدار انگلیس (متوفای قرن 6 م) نسبت می دهند. می گویند: نخست میز مدوّری را که از سنگ مرمر ساخته شده بود به وی هدیه می دهند. نامبرده به سبب علاقه ای که به این میز داشته همواره بزرگان و نجبای کشور را دعوت و جلسه دیدار و مشورت را پیرامون آن برگزار می کرده است و در این میزگرد حوادث و مشکلات سیاسی و پیشامدهای ناگوار و مسائل اقتصادی را طرح کرده و به هر کس یک بار اجازه صحبت می داده اند و پس از نقد و تحلیل، سرانجام نظر خود را به مرور به اجرا می گذاشته است. شاید آخرین کنفرانس میزگرد جهان را، مولود سیاست مقاومت منفی گاندی پیشوای شبه قاره هندوستان دانسته که در کاخ «بوکینگهام» برپا گردید. در این کنفرانس، محمدعلی جناح از رهبران بزرگ مسلمان