مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 63

آقای دکتر صالح پاشا در کتاب آداب سخن می نویسد: دلیل عمده نیش های آلوده ای که در کشور ما یا سایر بلاد به بعضی از افراد روحانی وشخصیت های سرشناس می زنند به خاطر توقعات بیش از حد توده مردم از پیشوایان دینی است در صورتی که عالمان ربانی رنج های فراوان برده و ریاضت های بسیاری کشیده اند و تلخی ها و مرارت های بی شماری در زندگی چشیده اند و مجاهدانی در دامان خود پروریده اند، و یا انتقاد های تند و گزنده به رجال بزرگ دین گاهی از تعصب و یا تخریب و اغراض شخصی و احیانا تخیلات واهی و توهم ناروا و بدبینی بر می خیزد. یادم نمی رود یکی از گروه های جنگ های چریکی در ایران می گفت: از پای سخنرانی فلان شخصیت روحانی در هیئت انصارالحسین افراد تربیت شده را شناسایی کرده و به عضویت می گیریم.(1) به هر حال غیبت کننده صلاحیت دینی و اخلاقی خود را به کلی از دست می دهد، اگر شورای نگهبان هم او را محکوم و مجرم نشناسند مجلسی ها باید اعتبار نامه او را امضا نکنند و به وصیت امام راحل که فرمود: «نگذارید انقلاب به دست نااهلان بیفتد» عمل کنند.

فرق مناظره و نظایر آن با برهان

1. برهان بر مقدماتی یقینی استوار می باشد که در ظرف خارج، حقیقت دارد و عقل سلیم و دقیق آن را پذیر است، اما مناظره، مباحثه، مجادله و خطابه بر مقدمات مقبول و پذیرفته شده طرف های مقابل و هوادارانش مبتنی می باشد، خواه توده مردم قبول داشته باشند یا خیر؛ یعنی از مشهوراتِ عام و قضایای رایج میان مردم باشد یا فقط گروه خاصی آن را پذیرفته باشند و خواه با واقعیت های خارج منطبق باشد یا نباشد.

2. مناظره، جدل و مباحثه و گفت وگو حداقل قائم به دو طرف است عکس برهان که انسان برای تنها خودش می تواند دلیل اقامه نماید.

3. در بحث پیشین گفته شد که هر موضوعی و مدعایی یک دلیل بیشتر ندارد و ممکن است دو طرف مناظره گر هر دو برای اثبات مدعای خود اقامه برهان نمایند، اما مناظره و مشابهات آن این گونه نیست، چرا که هدف در مناظره، مباحثه و مجادله اسکات و یا اقناع خصم است از طریق قضایای مقبول الطرفین یا مقبول طرف مقابل می باشد.

4. برهان _ چنانچه در جای خود ثابت شده است - تنها به صورت قیاس و اشکال اربعه