مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 64

تألیف می شود عکس مناظره، محادثه و مجادله که اضافه بر قیاس سایر حجت ها را در بر می گیرد مانند استقراء و تمثیل، بنابراین از نظر صورت، مناظره و همانند انش اعم از برهان می باشد و غالباً به شکل قیاس و استقراء و از قضایای مشهور و مقبول ساخته می گردد.

البته مناظره در قالب برهان منطقی نیز امکان دارد ولی در این صورت باید طرفین از مقدمات یقینی مانند اولیات، مشاهدات، مجربات متواترات، فطریات، حدسیات که از جهاتی شبیه مجربات است در این نوع مناظره استفاده بکنند.

فرق مناظره و منازعه

اکنون نوبت آن رسیده که ضرورت آشنایی مبلغان و نوآموزان را با فن جدل در شاخه منازعه بیان کنیم؛ به ویژه این که مشترکات زیادی بین جدل و منازعه و تبلیغ گفتاری یا سخنوری وجود دارد. پیش از این بحث، باید بدانیم که مناظره، تابع قوانین خاص است و با منازعه فرق اصولی دارد:

1) منازعه، مجادله ای است براساس خشم و کینه با پیش فرض غلبه و رسوا کردن خصم به هر نحوی که ممکن باشد. انسان خشمگین نه تنها تقوا و صداقت را زیرپا می گذارد، بلکه به دروغ و جنجال هم متوسل می شود و بسا اتفاق افتاده که از تهمت های ناجوانمردانه نیز دریغ ندارد حتی زن و بچه طرف مقابل را هم در معرض اتهام قرار می دهد. اینان از جمله کسانی هستند که از شعار «هدف وسیله را توجیه می کند» در عمل استفاده می کنند و در این جدال از هر ابزار و شیوه ممکن و نا مشروع بهره می جویند، آن چه از نظر این مجادله گران مطرح نیست کشف حقیقت است بلکه هدف آنان تنها غلبه بر خصم است و بس.

برخلاف مناظره که هدفش تنها روشن شدن حقیقت است. منازعه قطع نظر از تولید دشمنی و خصومت، غالباً به زد و خورد فیزیکی و خونین منجر می شود،(1) چرا که همراه با غضب و کینه و خودخواهی است، ولی مناظره برخاسته از حس کنجکاوی و حقیقت طلبی انسان است. در منازعه ادب در گفتار و اعمال رعایت نمی شود بلکه گفته ها با تهمت و افترا و فحاشی و گاهی برخورد فیزیکی همراه می باشد، عکس مناظره که ادب در گفتار و نزاکت در رفتار از آداب آن می باشد. در منازعه هدف اصلی جز غلبه و کوبیدن طرف مقابل و رسوا