مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 91

اسلام تعداد روایاتی که از این نوع گفتار و رفتار نهی می کند از حد احصاء خارج است.

نبی مکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «تمام شئون و حیثیت یک مسلمان بر مسلمان دیگر حرام می باشد، یعنی از حرمت و اعتبار برخوردار است: خون و مال، عرض و آبروی او دارای حرمت می باشد.(1)

ایها الناس، الذین امنوا بلسانه و لم یؤمن (و لم یسلم) بقلبه لا تغتابوا المسلمین و لا تتبعوا عوراتهم، فأنّ من تتّبع عوره اخیه تتّبع الله عورته؛ ای مردمی که به زبان اظهار ایمان می کنید ولی قلب و درون شما از دین و ایمان تهی است از بدگویی در غیاب مؤمنین بپرهیزید و در صدد پی جویی از عیوب و نقایص برادران مسمان بر نیایید، زیرا هر کسی که نسبت به عیوب دیگران کنجکاوی و تجسس کند خداوند او را در درون خانه اش رسوا کند.»(2)

پانزدهم- بدخواهی و شادی از اندوه دیگران: یکی از آفات مناظره بدخواهی مناظره گران نسبت به یکدیگر است. کسی که از بدبختی رقیبان شاد گردد و از موفقیت آنان اندوهگین شود همواره علاقه و اشتیاق به اسکات و کوبیدن رقیبان دارند. اگر زمینه بحث و گفت وگو به وجود آید با جدال و سفسطه از کوبیدن رقیب خویشتن داری نخواهند کرد.

موانع گفت وگو و مناظره

در طریق مناظره ممکن است موانعی پیش آید که با تدبیر و سیاست باید آن ها را برطرف ساخت تا زمینه ها برای برگزاری جلسات فراهم گردد. این موانع را به اجمال، برمی شماریم:

مانع یکم - سیاستمداران و قدرت های حاکم: اینان به عللی گاهی جلو مناظره های سودمند و روشنگر را می گیرند و مانع برگزاری چنین جلساتی می شوند. آنان بر خلاف حکومت های عدل و آزادی، آگاهی ملت را برای حکومت خویش خطرناک می دانند و یا احساس ضعف در برابر رقیب نموده از برقراری جلسه مناظره با مخالفان و دگراندیشان به احتمال پیروزی آن ها سرباز می زنند.(3)

1- منیه المرید، ص 156 و شرح شهاب الاخبار، ص 94.
2- الکافی، ج 4، ص 57 _ 58 و کنزالعمال ج 3، ص 585.
3- هفته نامه فقه اسلامی.