مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 97

این معنا که هر تصوری به دنبال خود احساسی را بیدار می کند شعر از این طریق احساسات را در اختیار می گیرد و انسان را گاهی به کارهای شگفت آور وامی دارد یا از آن باز می دارد یکی از نمونه ها اشعار معروف رودکی است که امیرنصر، شاه سامانی را برای بازگشت به بخارا تحریک و تشویق کرد:

بوی جوی مولیان اید همی

یاد یار مهربان اید همی

آب جیحون از نشاط روی دوست

خنگ ما را تا میان اید همی

ای بخارا شادباش شاد زی

میر، زی تو شادمان اید همی

میر ماه است و بخارا آسمان

ماه سوی آسمان اید همی

میر سرو است و بخارا بوستان

سرو سوی بوستان اید همی

چون رودکی به این بیت رسید امیر از تخت فرود آمد و بدون کفش پای در رکاب نهاد و روی به بخارا گذاشت.(1)

جدل و مجادله

از آن جایی که مجادله با مناظره اسلامی از یک سو مشابهت ها و اشتراکاتی دارند از جانب دیگر مناظره گران گاهی ناچار می شوند به مجادله روی آورند و برای اسکات رقیب از آن استفاده نمایند و مبلغان نیز به آموختن آن نیازمند می باشند، از این رو برخی از مسایل مجادله و شرایط آن را در حدی که مفید است نیز مطرح می سازیم.

علمای منطق گفته اند:

اگر هدف، مغلوب کردن و ابطال نظریه مخالف باشد که در نتیجه، وی به تسلیم یا اسکات وادار شود، آن را استدلال جدلی می نامند. که شیوه ها مختلفی می تواند داشته باشد، معروف ترین آن بدین صورت است که گوینده سؤالاتی را مطرح می سازد تا ناخودآگاه پاسخ دهنده را به بن بست بکشاند و در برابر نظریه خود خاضع گرداند. بنابراین، فن جدل مجموعه ای از قواعد و اصولی است که طریقه مجادله را می آموزد. برای نیل بدین مقصود لازم نیست از امور یقینی استفاده شود، بلکه باید مواد استدلال، مورد قبول دو طرف متخاصم باشد، خواه ذاتاً یقینی باشد یا نباشد. بلکه به صرف این که دلایل طرفین