مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 98

تنها مقبولیت عمومی داشته باشد و یا مورد قبول مخالف باشد کافی است.

چنان چه قبلا گفته شد که مجادله اجمالا مورد تأیید قرآن است، زیرا بعضی از افراد جز از طریق مجادله در برابر حق خاضع نمی شوند ولی در فرهنگ اسلامی، مجادله احسن در واقع می تواند همان مناظره مطلوب باشد که شرایط و قواعد آن مورد بحث قرار گرفت لیکن چون مطلب به مجادله کشیده شد در این قسمت پس از تعریف مجادله به خصوصیت جدال احسن و یا مناظره اسلامی می پردازیم.

جدل و مجادله چیست؟

جدل در لغت به معنای عناد و خصومت و شدت دشمنی و مقابله با خصم است تا او را از رأی خود منصرف سازد.(1) راغب اصفهانی آن را گفتار ستیزی و غلبه بر طرف مقابل می داند و می نویسد:

الجدل المفاوضه علی سبیل المنازعه و المغالبه، لالزام الخصم أصله من جدلت الحبل،ای أحکمت فتله؛(2)

جدل عبارت است از: مباحثه بر اساس گفتار ستیزی و غلبه بر طرف مقابل برای الزام مخالف به پذیرش قول مجادل. و ریشه آن از «جدلت الحبل» است؛ یعنی رشته اش را محکم تاباندم.

مجادله از ریشه «جدلت الحبل» گرفته شده و به معنای محکم تاباندن است، زیرا هر کدام از طرفین مجادله گر می کوشند تا دیگری را از عقیده اش برگردانند و او را در پیچ و خم استدلال تابانیده و به زمین بزند. ابوالبقاء در کتاب کلیات می گوید: «جدال، یعنی شخصی مدعای طرف مقابل را با دلیل و یا شبه دلیل دفع کند و این جز با منازعه صورت نمی گیرد».(3)

در اصطلاح منطقی ها، جدل یکی از صناعات خمس می باشد که عبارت است از: ملکه و قدرتی که انسان توانایی پیدا می کند بر اقامه حجت به وسیله مقدماتی که از مسلمیات و یا مشهورات حقیقی و مقبولات ترکیب یافته که طرف مقابل را به پذیرش وادار می سازد و یا اسکات می کند.

1- لسان العرب، ج 11، ص 105.
2- مفردات راغب، ماده «جدل».
3- الجدل هو عباره عن دفع المرء خصمه عن فساد قوله، کلیات ابوالبقاد، ص325، ماده «جدل».