اندیشه در اسلام صفحه 23

ابراهیم نشان می دهیم تا از یقین کنندگان شود.

«سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ» . (1)

منزّه و پاک است آن [خدایی] که شبی بنده اش [محمّد، صلی الله علیه وآله] را از مسجدالحرام به مسجد الاقصی که پیرامونش را برکت دادیم، سیر [و حرکت] داد، تا [بخشی] از نشانه هایِ [عظمت و قدرت] خود را به او نشان دهیم؛ یقیناً او شنوا و داناست.

«ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی . فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ » . (2)

سپس نزدیک رفت و نزدیک تر شد. پس [فاصله اش با پیامبر] به اندازه فاصله دو کمان یا نزدیک تر شد.

برای این که بدانیم عقل انسان، شایستگی پرواز در چه فضای گسترده ای را برای یافتن حقایق دارد، لازم است به خطبه اوّل نهج البلاغه امیرالمومنین، علیه السلام، مراجعه کنیم. (3) هم چنین، به نزدیک نهصد آیه ای که قرآن در آن ها، کلمات لبّ، فکر، عقل و... را مطرح کرده است. این مطالب را باید ملاحظه کرد تا برای ما نیز فضای پرواز در این عنصر باعظمت پیدا شود.

هیچ عبادتی از اندیشه و فکر بالاتر نیست. در نتیجه، هیچ شقاوت و ظلمی از تعطیلی عقل بالاتر نیست. روایتی از پیامبر عزیز اسلام، صلی الله علیه وآله، وجود دارد که حسن بن شعبه حرانی آن را در کتاب تحف العقول نقل کرده است. پیامبر عالیقدر اسلام می فرمایند:

«یا علی لا فقر أشد من الجهل ولا مال أعود من العقل». (4)

فقری بدتر از نفهمی و جهل و بی فکری برای انسان وجود ندارد و سرمایه ای سودمندتر از عقل برای انسان نیست.

رمز موفقیت ابوذر

ابوذر چگونه ابوذر شد؟ با حرکت فکری. (5) آن بیابانگرد ربذه ای که تمام

1- (1)) . اسراء، 1.
2- (2)) . نجم، 89.
3- (3)) . نهج البلاغه، خطبه 1: «أول الدین معرفته وکمال معرفته التصدیق به. وکمال التصدیق به توحیده.وکمال توحیده الاخلاص له. وکمال الإخلاص له نفی الصفات عنه لشهادۀ کل صفۀ أنها غیر الموصوف وشهادۀ کل موصوف أنه غیر الصفۀ. فمن وصف الله سبحانه فقد قرنه. ومن قرنه فقد ثناه ومن ثناه فقد جزأه، ومن جزأه فقد جهله. ومن جهله فقد أشار إلیه. ومن أشار إلیه فقد حده. ومن حده فقد عده، ومن قال فیم فقد ضمنه. ومن قال علام فقد أخلی منه. کائن لا عن حدث موجود لا عن عدم. مع کل شئ لا بمقارنۀ. وغیر کل شئ لا بمزایلۀ. فاعل لا بمعنی الحرکات والآلۀ. بصیر إذ لا منظور إلیه من خلقه. متوحد إذ لا سکن یستأنس به ولا یستوحش لفقده».
4- (4)) . کافی، ج 1، ص 25؛ نیز عوالی اللئالی، أحسائی، ج 4، ص 73: «یا علی لا فقر أشد من الجهل ولا عبادۀ مثل التفکر»؛ اختصاص، شیخ مفید، ص 246: «قال الصادق، علیه السلام: لا مال أعود من العقل، ولا مصیبۀ أعظم من الجهل، ولا مظاهرۀ أوثق من المشاورۀ، ولا ورع کالکف، ولا عبادۀ کالتفکر...»؛ توحید، شیخ صدوق، ج 4، ص372؛ و با اندک تفاوت در المحاسن، برقی، ج 1، ص 17: «یا علی إنه لا فقر أشد من الجهل، ولا مال أعود من العقل، ولا وحدۀ أوحش من العجب، ولا مظاهرۀ أوثق من المشاورۀ، ولا عقل کالتدبیر، ولا ورع کالکف، ولا حسب کحسن الخلق، ولا عبادۀ کالتفکر».
5- (5)) . خصال، شیخ صدوق، ص 42: «عن أبی عبد الله، علیه السلام، قال: کان أکثر عبادۀ أبی ذر، رحمۀ الله علیه، خصلتین: التفکر والاعتبار».