تناسب آیات صفحه 124

ص: 132

أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَا الضَّالِّینَ به طور تفصیل بیان شده است؛ یعنی: راه آنان که ما بین نعمت مطلقه حق که همان نعمت ایمان و نعمت سلامت و امن از عذاب و غضب رحمان و نعمت دور شدن از اسباب و وسائل گمراهی که همان دور شدن از معاصی و تجاوز از حدود است، جمع کرده است.

(و به فلاح ابدی نائل گشته اند).

و همچنین سوره بقره با دعا، استغفار، ابتهال و تضرّع به درگاه خداوند در طلب نصرت و توفیق، پایان یافته است که همانا از زیباترین وجه ختام و برترین آن می باشد.

وی سپس می گوید: درباره سایر پایانی و ختام سوره ها خوب تامّل نما که همچنین در نهایت زیبایی و در آخرین درجه لطافت می یابی. این خاتمه و پایان سوره ابراهیم- علیه السلام- است که همانا از روشن ترین سبک و روشی است که با جمله اختتامیه به تمام مطالب آن اشاره رفته است:

هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ لِیَذَّکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ «1».

و همچنین است خاتمه سوره «حجر» که با جمله:

سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّهِ

عَمَّا یَصِفُونَ وَ سَلامٌ عَلَی الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ «2» پایان یافته است «3».

و ابن ابی الاصبع در این زمینه، بیانی بسیار لطیف در مورد براعت و تفوق ختام سوره ها و شگفتی آنها دارد که تمام قرآن را سوره به سوره از اول تا آخر، ذکر نموده و بر زیبایی آن از جهت تعبیر و زیبایی ادای کلمات و اشارات اجمالی، به طور (1) ابراهیم: 52.

(3) انوار الربیع، ج 6، ص 325 با تصرف و تلخیص.