تناسب آیات صفحه 135

ص: 144

محاوراتشان به چشم می خورد. و این مسئله خارق العاده و بی سابقه ای نیست، چنانکه شاعر «1» می گوید:

قلنا لها: قفی لنا، قالت: «قاف» لا تحسبی إنّا نسینا الا یجاف

منظور مخاطب از «قاف» این است که: وقفت: یعنی ایستادم، ولی به آن معنا به طور رمزی با اظهار «قاف» اشاره کرده است.

همچنین عربها به «نحّاس/ مسگر» با حرف «ص» رمزی اشاره کرده اند و به «نقد» با حرف «ع» رمز داده اند و به «سحاب/ ابر» با حرف «غ» اشاره کرده اند و

همچنین چیزهایی را با حروف نامگذاری کرده اند؛ مثلا کوه را قاف و «حوت/ ماهی» را نون نامیده اند و گاهی هم افراد خاصی را با حروف نام نهاده اند، چنانکه پدر حارثه را «لام» نامیده و گفته اند: حارثه بن لام.

از جمله اموری که بر این مطلب گواهی می دهد، همانا حذف حروفی از کلمه است که قسمتی را حذف نموده و باقیمانده کلمه را می آورند تا بر آن حروف محذوف دلالت نماید، چنانکه در منادای مرخّم، می گویند: «یا حار» به جای «یا حارث» و یا می گویند «یا مال» به جای «یا مالک» و مانند قول رجز خوان عرب «2» که می گوید:

ما للظّلیم عال کیف لا یا ینقدّ عنه جلده إذا، یا «3»

(1) در تفسیر خازن، آن را به «راجز» نسبت داده است و گفته است: کقول الراجز: یعنی: به او (معشوقه) گفتیم که جهت ما توقف نما، گفت که بچشم می ایستم. خیال نکنی که ما رعب و ترس را فراموش نموده ایم.

(3) جامع البیان: ج 1، ص 70:

یعنی: چگونه این شتر، تمرّد می نماید و فرمانبری نمی کند و حال آنکه اگر انجام ندهد پوستش کنده می شود.