تناسب آیات صفحه 51

ص: 56

و اتمام یافته، و لکن برای اینکه فضاحت و زشتی حالت آنان را در بالاترین درجه و مبالغه آمیز، نشان داده باشد، در زیادی مبالغه، فرو رفته و فزونی مبالغه در گمراهی و ضلالت آنها را افاده فرموده است؛ به طوری که عدم سودمندی و استفاده آنان در تجارت، به عدم راهیابی آنها به راههای صحیح تجارت، نسبت داده شده است. و به همین جهت، به جای خیر، شرّ، و به جای صلاح، فساد به دست آورده اند. (در حقیقت خیر را تبدیل به شر، و صلاح را تبدیل به فساد نموده اند).

مثال 2: آیات: وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِینَهِ رَجُلٌ یَسْعی قالَ یا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِینَ* اتَّبِعُوا مَنْ لا یَسْئَلُکُمْ أَجْراً وَ هُمْ مُهْتَدُونَ «1» در این آیه شریفه، معنی کلام، بدون جمله وَ هُمْ مُهْتَدُونَ خاتمه یافته و تمام شده است؛ زیرا انبیا- علیهم السلام- یقینا هدایت یافتگانند. و لکن از باب «ایغال» افاده زیادی ترغیب بر اتّباع و پیروی از پیامبران- علیهم السلام- را فرموده، و این معنی را ترسیم کرده که همانا پیروی و متابعت انبیا- علیهم السلام- هرگز زیانی به دنبال ندارد.

مثال 3: آیه شریفه: أَ فَحُکْمَ الْجاهِلِیَّهِ یَبْغُونَ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُکْماً لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ «2».

چنانکه «زرکشی» می گوید: معنای کلام بدون عبارت لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ کامل شده و خاتمه یافته است؛ جز اینکه رعایت قوانین فواصل، یک نوع زیادی معنا و مبالغه در آن را افاده نموده است. و آن این است که اهل یقین همانهایی

هدایت، نیافتند (بقره: 16).

(1) یعنی: مردی شتابان از دورترین نقاط شهر فرا رسید و گفت: ای مردم! رسولان خدا را پیروی

کنید؛ از آنان که هیچ اجر و مزد رسالتی نمی خواهند و هدایت یافته اند (یس:

20 و 21).