- [مقدمه 1
- اشاره 3
- پیشگفتار: 3
- التمهید فی علوم القرآن 5
- تناسب چیست و چه منظوری از آن داریم؟ 6
- تناسب از دیدگاه دانشمندان اسلامی 7
- کتابهایی که در موضوع «تناسب» نوشته شده است 8
- انواع ارتباطهای ممکن در بین آیات 9
- فایده و نقش علم تناسب در تفسیر قرآن کریم 9
- فصل اوّل تناسب و تناسق معنوی در قرآن کریم 12
- اشاره 12
- تفصیل مطالب ذکر شده 14
- تشکل سیاق 15
- عوامل مناسبات و سیاق 15
- اشاره 16
- آیاتی که درک تناسب آنها مشکل است 16
- نظر زمخشری در مورد آیه 189 سوره بقره 17
- وجه تناسب در آیات اوّل و دوّم سوره اسراء 18
- وجه تناسب در آیات دوّم و سوّم سوره نساء 20
- وجه تناسب بین صدر و ذیل آیه 24 سوره انفال از نظر اشاعره و دانشمندان اسلامی 22
- تناسب تمام آیات یک سوره با اهداف و اغراض کلّی آن 25
- حسن ائتلاف و انسجام مجموعه آیات هر سوره 26
- تناسب ابتدا و انتهای هر سوره با هم و تناسب هر دو با اهداف آن 26
- سخن سید قطب در مورد تناسب آیات هر سوره و ابتکارات جدید او 27
- نظریه «خاورشناسان» در ادعای پراکنده بودن مطالب «سوره ها» و پاسخ دکتر محمد عبداللّه دراز 28
- نظر استاد مدنی 30
- سوره «حمد» و تناسب آیات آن با اهداف مقدّسش 33
- نظر زمخشری در مورد سوره حمد 34
- سوره مبارکه بقره و تناسق آیات آن 35
- دور و میدان تشریع در سوره بقره 36
- تناسب فواصل (اواخر) آیات قرآن کریم 37
- شکل و هیکل و رنگ آمیزی اجمالی سوره بقره 37
- الف- تمکین: 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- فصل دوّم اقسام فواصل قرآن کریم 40
- ذکر چند مثال برای تمکین 41
- وجه تناسب و تمکین در آیات 26 و 27 سوره سجده 42
- وجه تمکّن در آیه 103 سوره انعام 43
- وجه تمکّن در آیات 63 تا 65 سوره حج 44
- وجه تمکّن در آیات 71 و 72 سوره قصص 45
- وجه تمکّن در آیات سوّم تا پنجم سوره جاثیه 46
- وجه تمکّن در آیات 12 تا 14 سوره مؤمنون 47
- ذکر چند مثال برای تصدیر 48
- اشاره 48
- ب- تصدیر: 48
- ج- توشیح 49
- د- ایغال: 50
- فواصلی که وجه تناسب آنها روشن نشده است 52
- تذکر چند نکته ظریف 56
- فصل سوّم قانون و ضابطه معرفت و شناخت فواصل در آیات 67
- اشاره 67
- نظر سکاکی در فصل و وصل 68
- نظر بدر الدین زرکشی در فاصله و خاتمه آیات قرآن 69
- نظر زمخشری در استقلال آیات قرآن کریم 73
- نظر شیخ طوسی در تعداد آیات قرآن 74
- اشاره 75
- فصل چهارم وجود سجع در قرآن کریم 75
- سجع در کلام 77
- نظر قاضی باقلانی در وجود سجع در قرآن 78
- نظر اصحاب رأی و معتزله در وجود سجع در قرآن 78
- نظریّه امیر ابو محمد عبد اللّه بن محمد بن سنان خفاجی در مورد سجع 80
- مسالک و مناهج کلامی از نظر قرطبی 82
- انواع فواصل کلام 84
- اشاره 84
- 1- متوازی: 85
- 2- مطرّف: 85
- 3- متوازن: 85
- 5- متماثل: 86
- 4- مرصع: 86
- 6- متقارب: 87
- 7- توأم: 87
- 8- لزوم ما لا یلزم: 88
- بهترین نوع سجع 89
- انواع سجع از نظر بدر الدین زرکشی «3» 90
- حکمت ختم فواصل آیات به واسطه حروف مدّ و لین 91
- اساس و مبنای فواصل قرآنی 92
- تضمین و ایطاء 93
- ارجحیّت مراعات تناسب آیات قرآن کریم 94
- فصل پنجم فواتح و خواتیم سوره های قرآن کریم 100
- ارکان بلاغت 100
- اشاره 100
- اصول معارف اسلامی در سوره «حمد» 105
- اشاره 105
- فصل ششم مبادی، مقدمات و افتتاحات در کلام خدای تعالی 105
- نظر ابن معصوم پیرامون مقاصد معارف اسلامی در سوره حمد 107
- فواتح و ابتدای سوره ها 108
- سوره های مسبّحات 109
- سوره هایی که با حروف مقطّعه شروع شده 110
- اشاره 113
- فصل هفتم خطابات خداوند در قرآن کریم 113
- سوره هایی که با «قسم» آغاز گردیده اند 117
- سوره هایی که با تهدید هولناک آغاز شده 118
- آغاز و اوائل سوره ها از نظر بدر الدین زرکشی 120
- بحث پایانی در خواتیم و اواخر سوره ها 121
- ختام سوره های قرآن از دیدگاه بزرگان علم بیان 123
- فصل هشتم حروف «مقطعه» در اوائل سوره ها 126
- اشاره 126
- نظر «زمخشری» در مورد حروف مقطعه 127
- نظر زرکشی در مورد حروف مقطعه 130
- نظر «سیوطی» در مورد حروف مقطعه 131
- حروف مقطعه در دیدگاههای مختلف 132
- شواهدی از کلام «عرب» در مورد حروف «مقطعه» 134
- بیان مرحوم شیخ المحدثین «صدوق» در مورد حروف مقطعه 134
- دیدگاهها و نظرات مختلف در حل این رموز 136
- نظریّه علّامه طباطبائی در مورد حروف مقطّعه 140
- نظریّه مورد قبول ما 141
- کشف یک اعجاز جدید ریاضی در حروف مقطعه 142
- برخی از آن جنبه ها و ملاحظات 144
- نسبت سه حرف «ا+ ل+ ر» در میان سوره ها 147
- اشاره 154
- فصل نهم تناسب سوره ها 154
- نظر شیخ «عز الدین عبد العزیز بن عبد السلام» درباره تناسب سوره ها 155
- نظر شیخ ولی اللّه محمد بن احمد ملّوی درباره تناسب سوره ها 156
- نظر «بدر الدین زرکشی» 157
- 1- فهرست آیات 170
- [فهرست ها] 170
- 2- فهرست مصادر 193
- 3- فهرست مطالب 197
ص: 73
فصل سوّم قانون و ضابطه معرفت و شناخت فواصل در آیات
اشاره
برای بازشناسی فواصل
و رؤوس آیات، شأن خطیر و موقعیت و جایگاه بسیار بلند و بزرگی است که این اهمیت و بزرگی و خطیر بودن موقعیت، از جهت وقوف و اطلاع و آگاهی از مقاطع آیات و علم و معرفت و اطلاع از عدد آیات قرآنی نیست، بلکه از این جهت دارای این موقعیت و ارزش شده است که برای مفسّر، شناختن آن امور، امری بسیار مهم و حیاتی است. و واجب است که هر مفسّری، مداخل و ورود و خروج آیات قرآنی، و مقدار و اندازه رابطه بین دو کلامی که در مقام تخاطب کنار هم قرار گرفته و نزدیک هم شده، و یا در ثبت کتابتی، پشت سر هم قرار گرفته اند را بداند.
و آن اموری که با قرآن و کلام خداوند رابطه مستقیم داشته، و قرائتی که آمیخته به دلایل بیان شده، و دلایل بیان با آن بهم پیچیده، و تمام اطراف و جوانب کلام را در بر گرفته است، هرگز کسی که منظورش فهم قرآن کریم است با جهل بدان امور، مقدورش نخواهد بود.
این تازه علاوه بر آن است که شناختن فصل و وصل در کلام از یک شرف