تناسب آیات صفحه 79

ص: 85

و این بیان و استدلال، تازه علاوه

بر آن است که سجع در قرآن بالفعل واقع شده و وقوع آن، بهترین شاهد و گواه بر امکان یک چیز است به اتفاق همه عقلای عالم.

و از جمله نمونه آن، قول خدای تبارک و تعالی: بِرَبِّ هارُونَ وَ مُوسی «1» در سوره «طه» است. وگرنه هیچ دلیلی، جز رعایت سجع، جهت تقدیم اسم هارون- که مفضول است- بر اسم موسی- که فاضل است- وجود ندارد. و آن همان «الف مقصوره» در آخر کلمه «موسی» است.

و به همین دلیل در سوره شعراء چون فواصل آیات، همه شان با نون بوده، موسی را جلوتر و هارون را به دنبال او آورده و فرمود: رَبِّ مُوسی وَ هارُونَ «2».

سپس «ابو بکر باقلانی» می گوید: این که ذکر کرده اند نادرست است؛ زیرا اگر قرآن کریم مسجّع بود، می بایست بر طبق اسلوب کلام عرب باشد. و در این صورت دیگر اعجازی نمی داشت و صحیح نبود که بگوییم: قرآن معجزه است؛ زیرا کلام مسجّع همان است که کاهنان با آن آشنا بوده و بر آوردن آن قدرت داشته و دارند و می توانند مثل و نظیر آن را بیاورند. و امّا آن مواردی که آنان سجع پنداشته اند، از قبیل سجع نیست، بلکه از قبیل تفنّن در تعبیر است، همانطور که دأب و عادت قرآن است که قصدها و مطالب را در موارد مختلف با تعبیرهای متفاوت بیان نماید.

و «ابو بکر باقلانی» در رد قول به سجع در قرآن کریم، خیلی مفصل گفتگو نموده به طوری که چه بسا بتوان ادّعا کرد که این نوع طولانی سخن گفتن در مقام

دو قسم لفظی و معنوی تقسیم می شود و به آن «جناس» هم گفته می شود.

(1) طه: 70.