فمینیسم صفحه 5

2- * _ با تقدیر و تشکر از همه پژوهشگرانی که در تدوین این کتاب از آثارشان بهره گرفته شده است. در تهیه این مجموعه از پایان نامه «بررسی جلوه های فمینیسم در تلویزیون، جناب آقای سلمان رضوانی، دانشکده صدا و سیما، تابستان 1383» مباحث زیر مورد استفاده قرار گرفته است که آدرس مطالب آن، اشتباها در پانوشت های این کتاب درج نگردیده است؛ با پوزش از ایشان، بدین وسیله تصحیح می گردد: تعریف اصطلاحی فمینیسم و پیشینه تاریخی آن صص 11 _ 15. دوره بازسازی در موج دوم فمینیسم (صص 16 _ 19). تنوع جریان های فمینیستی در ایران (صص 79 _ 83). بخشی از فمینیسم فرامدرن (صص 43 و 45) و برخی از شاخصه های فمینیسم در ایران (صص 54 _ 66).

3- جمعی از نویسندگان، فرهنگ واژه ها، ص 423

مؤنث گرایی آمده است. (1)

درباره تعریف اصطلاحی فمینیسم تعاریف متعددی گفته اند:

این نکته به خاطر این است که ارائه تعریف جامع از فمینیسم مانند هر مفهوم اجتماعی دیگر کاری است بس دشوار و مشکل؛ مخصوصا که فمینیست ها به شاخه ها و گرایش های مختلف فکری تقسیم شده اند و هر دسته، نسبت به مسائل و مشکلات زنان، برداشت خاص خود را دارد و مطابق با آن در ارایه راهکارها نیز متفاوت شده اند.

آدرین ریچ، نویسنده آمریکایی در تعریف فمینیسم می گوید:

فمینیسم از یک سو یک لقب پوچ و سبک سرانه به نظر می رسد و از سوی دیگر به منزله نوعی اخلاق، روش شناسی و یا یک طریقه پیچیده تفکر درباره شرایط زندگی ماست. (2)

کریس ویدون، جامعه شناس انگلیسی در این زمینه می گوید: «فمینیسم؛ سیاستی است که در جهت تغییر روابط موجود قدرت میان زن و مرد حرکت می کند».(3)

بل هوکس، (Bell Hooks) منتقد آمریکائی می گوید:

فمینیسم، به وجود آورنده یک تعهد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است که سعی دارد تسلط جنسی، سیاسی، و نژادی را بازسازی کند که در آن رشد شخصی فرد بر منافع امپریالیسم، توسعه طلبی اقتصادی و تمایلات مادی ارجحیت دارد. (4)

روزالنید دلمار در تعریفی از فمینیسم می گوید:

فمینیست کسی است که معتقد باشد که زنان به دلیل جنسیت گرفتار تبعیض هستند، و نیازهای مشخصی دارند که نادیده و ارضا نشده می ماند و لازمه ارضای این نیازها تغییر اساسی در نظام اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. (5)

در مجموع شاید بتوان از همه این تعریف ها، چنین برداشتی کرد که فمینیسم به مجموعه ای از حرکت ها و فعالیت های اجتماعی گفته می شود که با هدف احقاق حقوق زنان و رفع تبعیض و تضییق از آنان _ غالبا به وسیله خود زنان _ انجام می گیرد.

تمام فمینیست ها، در این باره که زنان فرودستند و برای آزادی آنان باید استراتژی مناسبی اتخاذ کرد، هم عقیده اند؛ ولی در مورد علل این ستمدیدگی و استراتژی ها و رسیدن به آزادی، بین آنان اختلاف نظرهای اساسی مشاهده می شود. (6)

2. پیشینه تاریخی فمینیسم

اشاره

برای شروع نهضت فمینیسم، تاریخ معین و قابل اعتمادی وجود ندارد و نمی توان گفت اولین حرکت این جنبش از چه زمانی آغاز شد. برخی شروع جنبش آزادی بخش زنان را از زمانی می دانند که ظلم بر زنان نیز شروع شد و قدمت تاریخی تفکر فمینیسم را به قدمت تاریخی ظلم بر زنان می دانند.

اما آنچه که در میان متفکران فمینیسم اتفاقی است، این است که طرح نظریه برابری زن و مرد به قرن هفدهم میلادی برمی گردد. چرا که از قرن هفدهم به بعد کم کم نهضت علمی _ فلسفی در زمینه علوم اجتماعی به نام «حقوق بشر» ایجاد شد که متفکران، فلاسفه و حقوقدانان افکار خود را درباره حقوق طبیعی و فطری و غیرقابل سلب بشر، در میان مردم انتشار دادند.(7)

این متفکران معتقدند که انسان فطرتا تحت نظام طبیعی، واجد یک سلسله حقوق و آزادی هاست که این حقوق و آزادی ها را هیچ فرد و یا گروهی با هیچ عنوانی نمی توانند از افراد و یا قومی سلب کنند، حتی این حقوق را خود فرد هم نمی تواند از خود منتقل یا سلب کند. اما آنچه که در اکثر نظریات این متفکران به چشم می خورد، نگرش درجه دوم

1- . فرهنگ عمید، ج 2، ص 1551، فرهنگ فارسی امروز، ج 2، ص 838 .
2- . ناهید مطیع، مقاله «فمینیسم در جستجوی یک رهیافت بومی»، مجله زنان، ش 4.
3- . همان.
4- . بولتن مرجع، شماره 4، به نقل از مجله زنان.