فمینیسم صفحه 6

5- ریک ویلفورد، مقدمه ای بر ایدئولوژی های سیاسی، ترجمه: م. قائد، ص 346.

6- . مقدمه ای بر جامعه شناسی نگرش های فمینیستی، ص 15.

7- اسلام و فمینیسم، ص 161. مجموعه مقالات

نسبت به جنس زن بود.

در نگاه اندیشمندان غرب، زنان، برخلاف مردان، موجوداتی فرومایه و کم ارزش بودند. جان لاک در کتاب «دومین رساله»، ژان ژاک روسو در «استدلالی بر اقتصاد سیاسی» و امانوئل کانت در «مناسبات بین دو جنس»، حقوق قانونی زنان به ویژه، حقوق پس از ازدواج را مورد انکار قرار داده اند.(1)

ژان ژاک روسو در کتاب «امیل»، از تفاوت های دو جنس دفاع می کند و بر این عقیده پای می فشارد که زنان به طور طبیعی وابسته به مردانند. در تصویر روسو، زنان فاقد ویژگی های شهروندی می باشند؛ یعنی خصوصیاتی مانند عقل، نیرو و خودمختاری، طبیعتا مردانه اند. (2)

حتی در اعلامیه حقوق بشر هم که در سال 1789م. در فرانسه به تصویب رسید، از برابری حقوق زن و مرد سخنی به میان نیامده است و در حقیقت باید آن را اعلامیه حقوق مردان دانست. (3)

این اعلامیه با مخالفت زنان فرانسه روبرو شد، و خانم «اولیمپ دگونک» از رهبران انقلابی پاریس و همرزمانش پس از انتشار اعلامیه جدیدی به نام «حقوق زنان» و اعتراض به اعلامیه حقوق بشری که فقط آن را مختص مردان می دانست، به جرم ضدانقلابی بودن، سرشان را در زیر تیغه گیوتین از دست دادند.(4)

حرکت منسجم نهضت زنان، در معنی دقیق آن، در قرن نوزدهم در فرانسه گسترش یافت و نام فرانسوی فمینیسم «Feminism» به خود گرفت. در آغاز، جنبش فمینیستی در واقع نوعی اعتراض به مردسالاری آشکار حاکم بر اعلامیه حقوق بشر فرانسه بود؛ زیرا این اعلامیه حقی برای زنان در نظر نگرفته بود.

در مجموع، نهضت فمینیستی را می توان به دو مرحله تقسیم کرد. رگه هایی از جریان فمینیسم از اواخر قرن هفدهم آغاز و در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم (1870 _ 1920) تشدید گردید و پس از رکودی چهل ساله در دهه 70 _ 1960 مجددا فعال شده و تاکنون ادامه دارد. برای بررسی تاریخی این جنبش، نگاهی به امواج زیر قابل توجه است:

امواج سه گانه فمینیسم

الف) موج اول

همان طور که گفته شد، تعیین زمان خاص و دقیق برای جریان فمینیسم دشوار است، ولی از قرن 14 میلادی نوشته هایی درباره حقوق زنان یافت شده و از افراد مشهور موج آغازین فمینیسم، از «مری آستل» (1666 _ 1731) یاد شده است. این نویسنده انگلیسی، زنان را اندرز می داد که از ازدواج بپرهیزند، ذهنشان را پرورش دهند و از زندگی عاری از وابستگی به مردان لذت ببرند.(5) از دیگر فعالیت های سازمان نیافته برای تأمین حقوق زنان به عنوان یک جنبش، می توان به ایجادباشگاه های زنان، طی انقلاب فرانسه و یا به فعالیت های زنان درگیر در جنبش های الغای بردگی و مبارزه با مشروبات الکلی در قرن 19 اشاره کرد. (6)

«مری و ستون کرافت» با انتشار کتاب «حقانیت حقوق زنان» (1792) عقیده خویش را چنین ابراز داشته است که نابرابری های میان مردان و زنان، نه نتیجه تفاوت طبیعی (زیستی) بلکه ناشی از تأثیر محیط و به ویژه حاصل این واقعیت است که زنان از آموزش محرومند. بر این اساس، هم زنان و هم جامعه در کل از محدود کردن زنان به موقعیت پایین تر، زیان می بینند.(7) موج اول که تا پایان جنگ اول جهانی ادامه یافت، در مجموع مروج اعتقادات زیر بوده است:

اعتقاد به تقدم اهمیت انسان، جنبش سیاسی گسترده، دست یابی زنان به کارآموزی،

1- . معصومه موسوی، «تاریخچه مختصر تکوین نظریه های فمینیستی»، کتاب توسعه، ش 9، ص 115.
2- . مقدمه ای بر ایدئولوژی های سیاسی، ص 358.
3- . نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه ها، نگاهی به فمینیسم، ص 8 ، 1377.
4- . کتاب توسعه، ش 9، ص 115.