فمینیسم صفحه 60

1- جلال ستاری، سیمای زن در فرهنگ ایران، تهران، نشر مرکز، 1373، چ 1، ص 38.

2- همان، ص 39.

اصول اسلام فقاهتی، چهره ای مناسب و دل پذیر از زن مسلمان ارائه شود، اشاره کرد. (1)

شاخصه ها و ویژگی های جریان اصول گرا

اشاره

مهم ترین شاخصه ها و ویژگی های جریان اصول گرا که بر اساس آموزه های دینی، قانون اساسی، سخنان حضرت امام رحمه الله و رهبر فرزانه انقلاب و متفکران اسلامی ارائه شده است عبارتند از:

الف) توجه به تفاوت های طبیعی زن و مرد

1. یکی از ویژگی های طیف اصول گرا در برخورد با موضوع حقوق زنان، توجه به تفاوت های طبیعی زن و مرد است. از نظر متفکران این طیف، اگرچه در اسلام، زن و مرد از حقوقی مساوی برخوردارند، ولی وجود پاره ای تفاوت های طبیعی در زن و مرد باعث می گردد که این دو از حقوقی مشابه برخوردار نباشند.

امام راحل رحمه الله در این باره می فرماید:

اسلام زن ها را مقابل مردها قرار داده، نسبت به آنها تساوی دارند. البته یک احکام خاص به مرد است که مناسب با مرد است، یک احکام خاص به زن است که مناسب با زن است، این، نه این است که اسلام نسبت به زن و مرد فرقی گذاشته است.(2)

ایشان در جایی دیگر بر این نکته تأکید می کنند که وجود برخی تفاوت های حقوقی میان زن و مرد، هیچ ارتباطی به حیثیت انسانی آنها ندارد:

از حقوق انسانی، تفاوتی بین زن و مرد نیست؛ زیرا که هر دو انسانند و زن حق دخالت در سرنوشت خویش را همچون مرد دارد. بله، در بعضی موارد تفاوت هایی بین زن و مرد وجود دارد که به حیثیت انسانی آنها ارتباط ندارد. (3)

رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت اللّه خامنه ای نیز در یکی از بیانات خود، بر این نکته تأکید می کنند که هر حرکتی که به قصد احقاق حق زنان صورت می گیرد، باید مبتنی بر شناسایی تفاوت های طبیعی و فطری زن و مرد باشد. ایشان می فرماید:

در هر حرکت اجتماعی، آن وقت حرکت درست خواهد بود و به نتایج درست خواهد رسید که مبتنی بر خرد و تأمل و تشخیص مصلحت و مبتنی بر پایه های درست و عقلانی باشد. در هر حرکتی که به قصد احقاق حق زنان انجام می گیرد، عینا باید همین معنا ملاحظه شود؛ یعنی باید هر گونه حرکتی بر اساس یک بینش خردمندانه، مبتنی بر حقایق هستی؛ یعنی شناسایی طبیعت و فطرت زن و طبیعت و فطرت مرد، مسؤولیت ها و مشاغل اختصاصی زن، مسؤولیت ها و مشاغل اختصاصی مرد و آنچه می تواند مشترک بین این ها باشد انجام بگیرد و نباید از روی انفعال و تقلید باشد. اگر حرکتی، حرکت از روی انفعال و تقلید و تصمیم کورکورانه و چشم بسته بود، حرکت مضری خواهدبود.(4)

توجه و یا عدم توجه به تفاوت های طبیعی زن و مرد به هنگام بحث از حقوق زنان، منجر به بروز دو دیدگاه متفاوت در این زمینه می شود؛ یکی دیگاه تساوی حقوق زن و مرد و دیگری دیدگاه تشابه حقوق زن و مرد، که دیدگاه اول مبتنی بر آموزه های اسلامی و دیدگاه دوم مبتنی بر اندیشه های غربی است.

استاد شهید مطهری با تفکیک دقیق میان دو مقوله تساوی و تشابه، نشان می دهد که تساوی حقوق لزوما به معنای یک نواختی حقوق در همه عرصه ها نیست. اصولاً با پذیرش تقسیم وظایف میان زن و مرد، دیگر سخن از مشابهت حقوق امری نابجا و نادرست است.

ایشان، نخست در توضیح دو مفهوم تساوی و تشابه حقوق می نویسد:

تساوی غیر از تشابه است؛ تساوی برابری است و تشابه یک نواختی. ممکن است پدری ثروت خود را به طور متساوی میان فرزندان خود تقسیم کند، اما به طور متشابه تقسیم نکند. مثلاً ممکن است این پدر چند قلم ثروت داشته باشد؛ هم تجارت خانه داشته باشد و هم ملک مزروعی و هم مستغلات اجاری، ولی نظر