فمینیسم صفحه 75

1- اندیشه مطهر، زن جمال آفرینش، ص 12

2- فیسک، ص 111.

است. در گفتمان های مدرنیته، فمینیست ها تلاش می کنند این رابطه قدرت را معکوس کنند و اگر نتوانستند، تعدیل کنند و شاید از این جهت بتوان گفت لیبرالیسم، یک الزام اجتماعی برای بقای جامعه غربی است؛ زیرا وقتی تعریف انسان نه در ساحت قدسی و الهی، بلکه در موضع زمینی و مادی صورت می پذیرد، رابطه میان انسان ها و نهادها، رابطه ای از جنس قدرت می شود.

گفتمان سوم، که گفتمان دین باور و دین مدار است، رابطه میان زن و مرد را نه از جنس قدرت، بلکه از نوع مودت می داند (وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّهً وَ رَحْمَهً. (روم: 21) در این گفتمان، زن از شأن و مرتبت ویژه ای برخوردار است.

در گفتمان دینی، جایگاه زنان در اجتماع، فارغ از جنسیت و متکی بر ویژگی های انسانی آنان است، ولی در گفتمان های سنتی _ تاریخی و گفتمان مدرن، غلبه جنسیت در تعیین این جایگاه بسیار نقش آفرین است. شاید به همین دلیل در این گفتمان ها، زنان از توانایی های جنسی به عنوان ابزار اصلی کسب قدرت و یا تعدیل آن استفاده می کنند. جنسیت، ابزاری برای مبارزه و یا مصالحه قدرت است. در صورتی که در گفتمان دینی، روابط بیرون از جنسیت باید شکل بگیرد. از این جهت، روابط میان زنان و مردان براساس محرم و نامحرم دارای حدود وشرایطی است تا بدین وسیله تأثیر جنسیت را به حداقل ممکن برساند و ابزارهای قدرت در روابط گفته شده به این حوزه وارد نشود؛ زیرا دو گفتمان دیگر می توانند از جاذبه های جنسی به عنوان ابزار قدرت خود برای مبارزه با قدرت مردان استفاده کنند.

حال با توجه به این مباحث و نوع ارتباطی که میان گفتمان های مربوط به زنان و هویت پذیری وجود دارد، گفتمان های رایج مربوط به زنان در حوزه مهم اجتماعی؛ یعنی گفتمان حاکم بر فعالیت های رسانه ای، به طور مختصر مورد بررسی قرار می گیرد.

گفتمان های حاکم بر رفتار آنان می تواند حوزه زنان را کاملاً تحت تاثیر قرار دهد. نتایج بررسی تحلیل محتوای دو سالانه روزنامه های همشهری در سال های 71 _ 80 حاکی از حاکمیت نگرش های مدرنیته بر امور زنان است. آنچه مربوط به شخصیت اسلامی زن و اعتلای آن است، فقط حدود 5/8 درصد را شامل می شود. بالغ بر 90 درصد دغدغه مسئولان، شامل مسائلی است که در حوزه مدرنیته راه حل آن را جستجو می کنند. البته به هیچ وجه در اهمیت ورزش بانوان، به خصوص سلامت جسم آنان که لازمه سلامت جسم فرزندان و نسل آینده است، بحثی نیست، همچنین اشتغال یا سایر مسائلی که به عنوان موضوع گفتار و سخنان مسئولان مطرح شده است. ولی آنچه طی این سال ها از آن غفلت شده است، نگاه جامعه و مسئولان به مسائل زنان و چگونگی و شیوه حل آنها است. آیا این مسائل و موضوعات از منظر گفتمان دین باور مطرح شده و مطابق همان گفتمان به دنبال راه حل هستند؟ یا از منظر تاریخی _ سنتی و یا مدرنیته؟ برای مثال، اشتغال زنان، مساوی، کمتر و یا مشابه اشتغال مردان دیده می شود. آنچه در حوزه اشتغال زنان مطرح است بیشتر متکی بر گفتمان کمتر و یا مشابه است؛ نه گفتمان تساوی. شاید این نظر تعجب انگیز باشد. گفتمان کمتر، گفتمان تاریخی _ سنتی است که زنان را ضعیف و فاقد توان و ناکارآمد می داند. گفتمان تشابه جویی گفتمان مدرنیته است. زنان باید مانند مردان به کار مشغول شوند. در غرب، زنان کارهای سنگین بدنی را نیز که فرسودگی جسمی زیادی دارد، انجام می دهند، ولی در ایران، گفتمان تشابه جویی مدرنیته در این باره بیشتر به اشتغال زنان در ادارات و سازمان ها وفعالیت هایی از این نوع برمی گردد و کاری با شرایط شبیه مردان مورد نظر است. در صورتی که اگر گفتمان مساوی خواهی که گفتمان دینی است مورد نظر باشد، باید شرایط کار به مقدار بسیار زیادی به نفع زنان تغییر کند؛ در این صورت مساوات در نظر گرفته شده است. تفاوت عمده گفتمان دینی با نگرش مدرنیته که متأسفانه نگرش و گفتمان حاکم است، به این برمی گردد که زن را از ارکان حفظ و بقای جامعه می داند.

گفتمان های رایج مربوط به زنان در رسانه های جمعی داخلی و خارجی

همان گونه که گذشت، سه گفتمان در جریان زندگی اجتماعی وجود دارد و فرهنگ پذیری افراد جامعه بر اساس گفتمان های حاکم و رایج در هر یک از انواع صورت می گیرد و افراد، هویت خود را بر اساس همین گفتمان های پذیرفته شده و درونی تعریف