- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- بخش اول: کلیات 6
- تبیین موضوع 6
- اشاره 6
- ضرورت و اهداف 6
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- اشاره 7
- محدودیت ها 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- روش پژوهش 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش های پژوهش 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش اصلی 8
- پرسش های فرعی 8
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- الف) منابع 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- اشاره 10
- 2. سنت 11
- 4. اجماع 12
- 3. عقل 12
- ب) مصادیق 13
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- 1. تقیه 17
- اشاره 17
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- اشاره 18
- ب) انواع تقیه 18
- دو _ تقیه خوفیه 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- اشاره 20
- 2. ویژگی های دوره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- اشاره 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- اشاره 35
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- اشاره 38
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- دوم مرجعیت قضایی 46
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- 1. ویژگی های این دوره 54
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- اشاره 56
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- اشاره 72
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- اشاره 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اشاره 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- اشاره 101
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- حکومت و رهبری 102
- دیدگاه های سیاسی 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- 1. ویژگی های دوره 113
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- اشاره 115
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- اشاره 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- اشاره 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- اشاره 120
- اول _ عصمت 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- اشاره 132
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- اشاره 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- اشاره 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- سوم _ احیای شریعت 153
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- اشاره 157
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- اشاره 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اول _ مطلق بودن 162
- اشاره 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- اشاره 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- استقرار قانون 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- ب) شایسته سالاری 173
- ج) وجدان کاری 173
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- و) زدودن فساد 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- د) انتقاد پذیری 177
- ج) عدالت پروری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- الف) تفرقه 180
- اشاره 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- پیشنهادهای کلی 191
- اشاره 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- اشاره 195
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- اشاره 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های کارشناسی 201
- پرسش های مردمی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه
ولایت فقیه
سید محمدمهدی بحرالعلوم، درباره ولایت فقیه می فرماید:
بحث مهم تر، درباره ولایت فقیه است. ثبوت ولایت برای فقیه، فی الجمله، جای گفت وگو ندارد. مطلبی است که اجماع محوری و منقول بر آن اقامه شده است. بحث مهم در این است که آیا ادله ولایت فقیه، بر عام بودن آن دلالت دارد یا خیر؟ در پاسخ می گوییم: امام، ریاست جامعه اسلامی را بر عهده دارد. همین موجب می شود که مردم در هر امری که به مصالح آنان مربوط شود، مانند امور مربوط به معاد و معاش به امام مراجعه کنند. چنان که هر ملتی در این گونه مسائل، به رؤسای خود مراجعه می کند. روشن است که این، سبب اتفاق و استحکام نظام جامعه اسلامی است که تحقق آن همواره از اهداف اسلام بوده است. از این روی، امام باید برای حفظ نظام جامعه اسلامی، جانشینی برای خود تعیین کند و این جانشین، کسی جز فقیه جامع الشرایط نمی تواند باشد. این را می توان از برخی روایات استفاده کرد، مانند: «در رویدادها به راویان حدیث مراجعه کنید... .» علاوه بر این، فقها در موارد زیادی اتفاق نظر دارند که باید به فقیه مراجعه کرد. این در حالی است که در این موارد هیچ روایت خاصی نداریم و اینان از عالم بودن ولایت فقیه به دلیل عقل و نقل چنین استفاده کرده اند. اقامه اجماع بر این مسئله بیش از حد استفاضه است. مطلب به شکر خدا واضح است و هیچ شکی در آن راه ندارد».(1)
ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق)
اشاره
ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق)
درباره تاریخ زندگی و نیز خاندان حسینی مراغی (معروف به سید
1- (البدر الزاهر تقریرات) برگرفته از: جواهر، ج 21، ص 395.