- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- تبیین موضوع 6
- اشاره 6
- ضرورت و اهداف 6
- بخش اول: کلیات 6
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- اشاره 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- محدودیت ها 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش اصلی 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش های فرعی 8
- روش پژوهش 8
- پرسش های پژوهش 8
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- الف) منابع 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- 1. تقیه 17
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- اشاره 18
- ب) انواع تقیه 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- اشاره 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- اشاره 72
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- اشاره 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اشاره 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- 1. ویژگی های دوره 113
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- اشاره 116
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- اشاره 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- اشاره 133
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- یک _ امور حسبیه 145
- اشاره 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- سوم _ احیای شریعت 153
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- اشاره 157
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- اشاره 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- الف) فتح قلوب مردم 167
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- استقرار قانون 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- ج) وجدان کاری 173
- ب) شایسته سالاری 173
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- و) زدودن فساد 174
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- ج) عدالت پروری 177
- د) انتقاد پذیری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- الف) تفرقه 180
- اشاره 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- پیشنهادهای کلی 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- اشاره 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- اشاره 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- اشاره 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- اشاره 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- اشاره 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
منصب شرعی می داند و آن را یک حکم وضعی می شمرد.
2. منصب قضا
صاحب جواهر در شرح عبارت محقق که اذن امام را در قضاوت شرط می داند می گوید:
در شرط بودن اجازه ولی امر، اختلاف نظری میان فقها وجود ندارد، بلکه اجماع منقول و محصل بر آن وجود دارد؛ زیرا منصب حکومت قضایی اساسا از وظایف امام مسلمین است تا به هر که شایسته یافت، واگذار کند.(1)
ازاین رو، منصب قضا باید با شناسایی افراد شایسته از سوی مقام ولایت امر، تفویض و واگذار شود و بدون اذن او مشروعیت نخواهد داشت.
3. سازمان قضایی با قضاوت شورایی
در این زمینه که قضاوت باید فردی باشد یا به صورت شورایی و سازمان قضایی تشکیل شود، او معتقد است قضاوت به صورت شورایی، افزون بر اینکه برابر اصل جواز مانعی ندارد، به اجرای عدالت و استواری در داوری نیز نزدیک تر است.(2)
ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق)
اشاره
ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق)
شیخ مرتضی انصاری روز عید غدیر، در شهر دزفول، در خاندان علم و فضل تولد یافت. اگرچه پیش از شیخ و پس از او عالمان برجسته ای که همواره پشتیبان دین بوده اند از این خانواده برخاسته اند، ولی وی نخستین
1- همان، ص 395.
2- جواهر الکلام، ج 21، صص 393 و 397.