تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 115

دارد.

«پاسخ های علما به دل مشغولی های غالب جامعه، هم متأثر از حوادث جاری در کشور و اندیشه های وارده بود و هم مؤثر بر تحولات روز و تفکر رایج. این کنش متقابل، به غنای تفکر سیاسی شیعی جدای از نتایج بیرونی در عرصه عمل سیاسی انجامید».(1)

ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار

با ورود علما به عرصه های سیاسی _ اجتماعی ایران، این نکته بیش از پیش روشن شد که استبداد و نظام استبدادی به فروپاشی اجتماعی می انجامد و زمینه ساز استیلای استعمارگران بر سرزمین اسلامی می شود و همکاری استبداد و استعمار، بنای دین و دنیای ملت را بر باد می دهد. مشاهده این وضعیت، به رونق هر چه بیشتر اندیشه سیاسی فقها و علما کمک کرد و تأثیرهای فراوانی بر چگونگی اجتهاد فقها بر جای گذاشت. انقلاب اسلامی ایران، نمونه کاملی از تکامل اندیشه سیاسی در عرصه نظری و عملی است.

2. فقیهان و دانشمندان

اشاره

در این مرحله، شخصیت های علمی و فقهی بسیاری مانند: میرزاحسن شیرازی، سید جمال الدین اسدآبادی، میرزاحسین نایینی، شیخ فضل اللّه نوری، سیدحسن مدرس، سیدمحسن حکیم، سید ابوالقاسم خوئی، سید محمدباقر صدر و حضرت