تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 119

2. انواع حکومت

اشاره

با توجه به اینکه استیلای سلطان از چه راهی به وجود آمده باشد، دو حالت می توان برای آن در نظر گرفت:

الف) سلطنت تملیکیه

اشاره

این سلطنت، با ویژگی هایی که نایینی برای آن بر می شمارد، همان حکومت استبداد مطلق است که در آن، فردی حکومت را حق مطلق خود می داند و از هیچ ستمی ابا ندارد و هر کاری که بخواهد، بدون در نظر گرفتن مصالح ملت می کند؛ زیرا حکومت و مملکت را دارایی شخصی و مردم را بندگان، کنیزان و بردگان خود قلمداد می کند، بلکه آنان را مانند گوسفندان و چهارپایان در نظر می گیرد که در تمام امور بر آنها چیره است. هر کس که در انجام کارهایش، با او همکاری داشته باشد، مورد محبت و مهربانی اوست و هر کس به مخالفت با او برخیزد، تبعید، اعدام و یا قطعه قطعه می شود. خلاصه آنچه از پلیدی ها و پستی ها می توان شمرد، در پرورنده اعمال او می توان دید. بنابراین، حکومت او را باید حکومت استبدادیه، استعبادیه، اغتصابیه، تسلطیه و تحکمیه نامید.

نایینی، آن گاه به اصل و ریشه این حکومت اشاره می کند و می گوید:

اصل این شجره خبیثه، فقط همان بی علمی ملت است به وظایف سلطنت و حقوق مشترکه نوعیه و قوام آن به عدم مسئولیت در ارتکابات و محاسبه و مراقبه در میان نبودن است.(1)

مبانی سلطنت تملیکیه

مرحوم نایینی، افزون بر اینکه مطیع بودن ملت در تحت اراده سلطنت