تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 12

3. عقل

اهمیت و ارزش عقل در مذهب امامیه، به اندازه ای والا است که محمد بن یعقوب کلینی، کتاب روایی «کافی» را با مبحث عقل و اهمیت آن آغاز کرده است. حدیث زیر اهمیت عقل را بیان می کند:

اَلْعَقْلُ ما عُبِدَ بِه الرَّحْمنُ وَ اکْتُسِبَتْ بِه الجِنانُ.(1)

عقل چیزی است که خداوند بواسطه آن عبادت می شود و بهشت به دست می آید.

به هر حال، کاربرد فراوان عقل، به شریعت و فقاهت اسلام جاودانگی و انعطاف پذیری بخشیده و سبب شده است که اسلام بتواند در طول روزگاران، در همه جوامع انسانی، پاسخ گوی نیازها باشد. عقل برای اندیشه سیاسی منبعی بسیار عالی است؛ زیرا مسائل اصلی نبوت، امامت، ولایت فقیه و قانون گذاری های دولت اسلامی را بدون پشتوانه دلایل عقلی نمی توان اثبات کرد. ازاین رو، برخی از فقیهان در اصل اثبات وجود خدا و وجوب اطاعت از حاکم عادل و هم در اثبات انتخابی بودن ولایت فقیه به عقل استدلال کرده اند.

4. اجماع

شیعه امامیه، اجماع را تنها از نظر شکلی و اسمی یکی از دلایل احکام شرعی می داند؛ زیرا اجماع، دلیل مستقل در کنار کتاب و سنت نیست، بلکه اعتبار آن به دلیل کاشف بودن از سنت یا قول معصوم است. پس اجماع وقتی حجت است که اهلیت کشف داشته باشد.

شهید صدر، یکی از عالمان شیعه در ارزیابی اجماع، «حساب احتمالات» را مطرح می کند: