تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 121

حاکم نظارت داشته باشند و او را در انجام وظیفه راهنمایی کنند. همچنین برای مردم، آزادی در اعتراض و انتقاد معتقد باشد. نایینی اعطای آزادی انتقاد به مردم را از باب تفضل از سوی حاکم می داند، نه از باب استحقاق که مصداق آن نایاب و دست نایافتنی است.

عواملی که موجب تحقق نظارت بیرونی می شوند، عبارتند از: تدوین قانون اساسی؛(1) تشکیل مجلس شورای ملی.(2)

دو _ مبانی حکومت ولایتیه

نایینی رحمه الله شاخصه های این حکومت را برخلاف حکومت پیشین در نظر گرفته و آزادی قشرهای جامعه و نیز برقراری برادری و برابری در بین آنها و ارتباط بین حاکم و رعیت را اساس حاکمیت ولایی مطرح کرده است.(3) منظور او از آزادی، همان رهایی از اسارت و بندگی است.(4)

3. آزادی و آزادگی امام عصر عج الله تعالی فرجه الشریف

نایینی رحمه الله با استدلال به آیه مبارکه 55 سوره نور و فرازهای آخر دعای افتتاح، بیان می کند که حضرت هیچ گونه بیعتی نسبت به طاغوت های زمان ندارد و او آزاد از هر گونه قید و بند این جهان مادی است و امتیاز او آزادی و آزادگی از اسارت طاغوت های زمان است.(5)

4. نفی استبداد

نایینی رحمه الله با در نظر گرفتن کلام عبدالرحمن کواکبی، در طبایع الاستبداد،

1- همان، ص 46.
2- تنبیه الامه و تنزیه المله، ص 46.
3- همان، ص 48.
4- همان.
5- همان، ص 56.