تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 122

مقوله استبداد را به دو وجه سیاسی و دینی تقسیم کرده است و ارتباط این دو را بسیار نزدیک به هم و حافظ یکدیگر دانسته و خلاصی از قسم اول را آسان تر از قسم دوم و منحصر به آگاهی ملی دانسته است.(1)

او پیروی از استبداد را نه تنها ستم به خویشتن انسان که از مراتب شرک به ذات احدیت می داند. اعمال و رفتار غاصب را نه تنها ستم به بندگان خدا که موجب غصب مقام پروردگار و ستم به ساحت احدیت می شمارد و قیام برای رهایی از این بندگی ذلت بار را موجب خروج انسان از ورطه پست نبات و حیوان و عروج به ساحت شرف و مجد انسانیت می داند و آن را از مراتب و شئون توحید و از لوازم ایمان به وحدانیت قلمداد می کند و آزادی خدادادی را از اهم مقاصد انبیاء علیهم السلام ذکر می کند.(2)

5. مساوات

نایینی با استفاده از سیره و کلام معصوم علیه السلام مقوله مساوات آحاد ملت با سلطان را در سه حوزه، تعریف کرده و مصداق هر یک را بیان می کند.(3) این سه حوزه عبارتند از: مساوات در حقوق؛ مساوات در احکام؛ مساوات در مجازات.

6. فقها در مصاف با استبداد

نایینی با بیان این مطلب که رهایی و آزادی مسلمانان از بند ستم و استبداد و احقاق حق آنان تنها با تلاش پی گیر و همت عالی عالمان ربّانی

1- همان، ص 58.
2- همان، ص 59.
3- همان، صص 60 و 61.