تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 128

مشورت عقلا؛(1) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت؛(2) ضرورت تدوین قانون اساسی.(3)

الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا

او برای تشریح این قسمت، به تحلیل مشورت از دیدگاه قرآن پرداخته و به آیات 159 آل عمران «وَ شاوِرْهُمْ فِی اْلأَمْرِ » و 38 شوری «وَ أَمْرُهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ» استناد می کند. سپس نمونه هایی از مشورت پیامبر با اصحاب را در سیره نبوی بیان می کند و آن گاه جایگاه نظرخواهی را در کلام امام علی علیه السلامیادآور می شود و به خطبه 216 نهج البلاغه اشاره می کند.

ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت

او با بیان این نکته که در این عصر که دستمان از دامان عصمت و نیز از ملکه تقوا و عدالت و علم کارگزاران حکومتی کوتاه است و از سویی همگی درباره حفظ اسلام اتفاق نظر داریم، ناگزیریم گروهی ناظر فعال را برای جلوگیری از اعمال خلاف سلطنت تعیین کنیم تا دست کم، پاسداری از کیان اسلام و مسلمین را به عهده گیرند. وی در این زمینه، نظارت نمایندگان ملت بر مجریان امور را مطرح می کند و می گوید در صورتی نظارت نمایندگان کارساز خواهد بود که جایگاه نمایندگان در قانون اساسی که میثاق ملی است، مشخص باشد و قوه اجرایی مملکت، زیر نظر نمایندگان ملت باشد و از سوی آنها تعیین شود؛ زیرا نمایندگان از هر نظر بر آنها برتری قانونی، علمی و رسمی دارند. در غیر این صورت، امکان

1- همان، صص 83 _ 87.
2- همان، صص 87 و 88.
3- همان، صص 88 _ 91.